PROBLEMA VA MAVZU OʻRTASIDAGI BOGʻLIQLIK

Authors

  • Nazokat Tojidinova Author

Keywords:

Kalit soʻzlar: adabiy talqin, badiiy konflikt, gʻoyaviy mazmun, hermenevtika, majoziy umumlashtirish, sifatli kontent-tahlil, Ключевые слова: литературная интерпретация, художественный конфликт, идейное содержание, герменевтика, метафорическое обобщение, качественный контент-анализ, Keywords: literary interpretation, artistic conflict, ideological content, hermeneutics, metaphorical generalization, qualitative content analysis

Abstract

Annotatsiya. Badiiy asarni sharhlashda syujetdagi ziddiyatni mustaqil hodisa sifatida oʻqish mavzuning umumlashgan mazmunini toraytirib qoʻyadi; shu ziddiyatning gʻoyaviy ildizini aniqlash esa talqin izchilligini taʼminlaydi. Mazkur tezisda problema mohiyatining badiiy mavzu shakllanishiga taʼsiri tarixiy-qiyosiy tahlil, hermenevtika, manbashunoslik va sifatli kontent-kategorik tahlil orqali oʻrganildi. Tahlil uch asosiy kategoriya — syujet ziddiyati, obrazlar tizimi va majoziy umumlashtirish — oʻrtasidagi izchil aloqani koʻrsatdi. Badiiy matnning poetik qatlamida problema avval konfliktni harakatga keltiradi, keyin obrazlar munosabati orqali kengayadi va nihoyat mavzuning falsafiy-ijtimoiy mazmuniga aylanadi. Tarixiy-qiyosiy yondashuv turli davr matnlarida bir xil problema turlicha obrazlanganini, hermenevtik sharh esa majoziy belgilar ushbu oʻzgarishni mazmunan birlashtirishini aniqladi. Natijada problema mavzuning oddiy tarkibiy qismi emas, balki uning semantik va poetik yoʻnalishini belgilovchi ichki mexanizm sifatida izohlandi. Mazkur xulosa adabiy talqinda syujet, obraz va gʻoya munosabatlarini bir butun tizimda oʻrganish uchun nazariy asos beradi.

Аннотация. При интерпретации художественного произведения рассмотрение сюжетного противоречия как изолированного явления сужает смысловую перспективу темы, тогда как выявление его идейного основания делает толкование последовательным. В тезисе влияние сущности проблемы на формирование художественной темы изучено посредством историко-сравнительного анализа, герменевтики, источниковедческого подхода и качественного контент-категориального анализа. Анализ выявил последовательную связь трех категорий: сюжетного противоречия, системы образов и метафорического обобщения. В поэтической структуре текста проблема сначала приводит конфликт в движение, затем расширяется через отношения между образами и, наконец, превращается в философско-социальное содержание темы. Историко-сравнительный подход показал, что одна и та же проблема получает различное образное воплощение в текстах разных эпох, а герменевтическое толкование объединяет эти изменения посредством метафорических знаков. В результате проблема определена не как второстепенный компонент темы, а как внутренний механизм, задающий ее семантическое и поэтическое направление. Вывод создает теоретическую основу для целостного изучения связи сюжета, образа и идеи в литературной интерпретации.

Abstract. When a literary work is interpreted, treating plot contradiction as an isolated event narrows the thematic perspective, while tracing its ideological foundation makes interpretation coherent. This thesis examines how the substance of a problem shapes an artistic theme through historical-comparative analysis, hermeneutics, source studies, and qualitative content-categorical analysis. The analysis revealed a consistent relationship among three categories: plot contradiction, the system of characters, and metaphorical generalization. Within the poetic structure of a text, the problem first activates conflict, then expands through relationships among characters, and ultimately develops into the philosophical and social meaning of the theme. Historical-comparative analysis showed that the same problem receives different figurative forms in texts from different periods, whereas hermeneutic interpretation connects these variations through metaphorical signs. The findings define the problem not as a secondary component of the theme but as an internal mechanism that determines its semantic and poetic direction. This conclusion offers a theoretical basis for examining plot, character, and idea as an integrated system in literary interpretation.

References

Published

2026-10-08