MAHALLIY XOMASHYOLAR ASOSIDAGI KOMPOZITSIYALI SORBENTLAR YORDAMIDA OQAVA SUVLARDAN OG‘IR METALL IONLARINI AJRATIB OLISH VA SORBSIYA KINETIKASI HAMDA IZOTERMALARINI TAHLIL QILISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: og‘ir metall ionlari, kompozitsiyali sorbent, adsorbsiya, kinetika, Langmuir izotermasi, Freundlich izotermasi, pH, diffuziya, nochiziqli regressiya.Abstract
Kompozitsiyali sorbentning metall ionlarini yutish qobiliyatini baholash uchun tozalash foizi, sorbsiya sig‘imi va jarayon mexanizmini alohida tushunchalar sifatida ko‘rib chiqish zarur. Maqolada biochar va mineral asosidagi sorbentlar uchun pH, sorbent dozasi, kontakt vaqti va boshlang‘ich konsentratsiyaning ta’siri birlamchi tadqiqotlar hamda adsorbsion modellashtirish ishlariga tayangan holda tahlil qilindi. Material balansi, kinetik modellar va muvozanat izotermalarini qo‘llash shartlari tizimlashtirildi. Tahlil psevdobirinchi va psevdoikkinchi tartibli modelning yaxshi mosligi o‘z-o‘zidan sorbsiya mexanizmini isbotlamasligini ko‘rsatadi. Shuningdek, eritmadagi metall miqdorining kamayishi sirt yutishi bilan birga cho‘kish, idish devoriga bog‘lanish yoki filtrda ushlanish hissasini ham o‘z ichiga olishi mumkin. Mahalliy kompozitsiya uchun mustaqil tajribalar, nazorat namunalari, ionlararo raqobat sinovi va nochiziqli regressiyaga asoslangan tadqiqot tartibi taklif etildi. Natijalar bo‘limida adabiyotlardan chiqarilgan qiyosiy va uslubiy xulosalar beriladi. Muayyan mahalliy materialning kinetik konstantalari, maksimal sig‘imi yoki tozalash foizi tajriba o‘lchovlarisiz belgilanmaydi. Taklif etilgan yondashuv eritma kimyosi bilan matematik tavsifni izchil bog‘lash va keyingi eksperimental natijalarni ishonchli rasmiylashtirish imkonini beradi.
