SO‘Z BIRIKMASI SINTAKSISI.

Authors

  • Madraximova Dilnoza Taxirovna Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: so‘z birikmasi, sintaksis, sintaktik birlik, hokim qism, tobe qism, sintaktik aloqa, bitishuv, boshqaruv, moslashuv, struktur-semantik tahlil., Ключевые слова: словосочетание, синтаксис, синтаксическая единица, главный компонент, зависимый компонент, синтаксическая связь, примыкание, управление, согласование, структурно-семантический анализ., Keywords: phrase, syntax, syntactic unit, head component, dependent component, syntactic relation, adjacency, government, agreement, structural-semantic analysis.

Abstract

Annotatsiya: Mazkur tezisda o‘zbek tilshunosligining sintaksis sathiga oid muhim masalalardan biri — so‘z birikmasi sintaksisining nazariy va amaliy jihatlari ilmiy-nazariy asosda yoritiladi. So‘z birikmasining sintaktik birlik sifatidagi mohiyati, uning grammatik tabiati, tarkibiy tuzilishi, hokim va tobe qismlar o‘rtasidagi sintaktik munosabatlar hamda so‘z birikmalarining shakllanish qonuniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, so‘z birikmasining so‘z, gap va boshqa sintaktik birliklardan farqli xususiyatlari, komponentlar o‘rtasidagi bitishuv, boshqaruv va moslashuv kabi sintaktik aloqalarning namoyon bo‘lishi masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda so‘z birikmalarini struktur-semantik va grammatik jihatdan o‘rganishning nazariy ahamiyati ochib berilib, ularning o‘zbek tilining sintaktik tizimidagi o‘rni va nutqiy faoliyatdagi vazifalari asoslanadi. Maqola natijalari so‘z birikmasi sintaksisiga oid nazariy qarashlarni tizimlashtirish, sintaktik tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda o‘zbek tili grammatikasini o‘qitish amaliyotini takomillashtirishga xizmat qiladi.

Аннотатсия:  В данной тезисной работе на основе научно-теоретического подхода освещаются теоретические и практические аспекты синтаксиса словосочетания как одной из важных проблем синтаксического уровня узбекского языкознания. Анализируются сущность словосочетания как синтаксической единицы, его грамматическая природа, структурное строение, синтаксические отношения между главными и зависимыми компонентами, а также закономерности формирования словосочетаний. Особое внимание уделяется отличительным особенностям словосочетания по сравнению со словом, предложением и другими синтаксическими единицами, а также проявлению таких видов синтаксической связи между компонентами, как примыкание, управление и согласование. В исследовании раскрывается теоретическая значимость структурно-семантического и грамматического изучения словосочетаний, обосновываются их место в синтаксической системе узбекского языка и функции в речевой деятельности. Результаты исследования способствуют систематизации теоретических взглядов на синтаксис словосочетания, развитию навыков синтаксического анализа и совершенствованию практики преподавания грамматики узбекского языка.

Abstract: This thesis examines the theoretical and practical aspects of phrase syntax as one of the important issues at the syntactic level of Uzbek linguistics, drawing on scientific and theoretical principles. It analyzes the essence of the phrase as a syntactic unit, its grammatical nature, structural composition, syntactic relations between the head and dependent components, and the patterns governing phrase formation. Particular attention is paid to the distinctive features of phrases in comparison with words, sentences, and other syntactic units, as well as to the manifestation of syntactic relations between components, including adjacency, government, and agreement. The study reveals the theoretical significance of the structural-semantic and grammatical analysis of phrases and substantiates their role in the syntactic system of the Uzbek language and their functions in speech activity. The findings of the study contribute to systematizing theoretical approaches to phrase syntax, developing syntactic analysis skills, and improving the practice of teaching Uzbek grammar.

References

Published

2026-10-13