БОЛАЛАР ҲУҚУҚЛАРИНИНГ РАҚАМЛИ ҲИМОЯСИГА ОИД НАЗАРИЙ ТУШУНЧАЛАР ВА УЛАРНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ

Authors

  • Абдураҳмонов Абдуазим Равшанбек ўғли Author

Keywords:

Калит сўзлар: бола ҳуқуқлари, кибермуҳит, кибермакон, ахборот-коммуникация технологиялари, рақамли ҳуқуқлар, шахсга доир маълумотлар, рақамли дахлсизлик, муомала лаёқати., Ключевые слова: права ребенка, киберсреда, киберпространство, информационно-коммуникационные технологии, цифровые права, персональные данные, цифровая неприкосновенность, правоспособность., Keywords: children's rights, cyber environment, cyberspace, information and communication technologies, digital rights, personal data, digital privacy, legal capacity.

Abstract

Ушбу тезисда «бола», «кибермуҳит», «ҳуқуқ» ҳамда «болаларнинг кибермуҳитдаги ҳуқуқлари» каби муҳим ҳуқуқий тушунчаларнинг мазмун-моҳияти атрофлича таҳлил қилинган. Ишда халқаро-ҳуқуқий ҳужжатлар, хорижий давлатлар (АҚШ, Буюк Британия, Франция, Германия, Япония ва МДҲ мамлакатлари) қонунчилиги ва миллий норматив-ҳуқуқий база нормалари қиёсий-ҳуқуқий жиҳатдан ўрганилган. Шунингдек, етакчи олимлар ва замондош тадқиқотчиларнинг (Ж. Тобин, М. Фриман, Ж. Фортин ва бошқ.), шунингдек, сунъий интеллект тизимларининг (Gemini, ChatGPT) концептуал қарашларига муаллифлик муносабати билдирилган. Тадқиқотда «болаларнинг кибермуҳитдаги ҳуқуқлари» ва «болаларнинг рақамли ҳуқуқлари» тушунчалари ўртасидаги фарқли ва ўхшаш жиҳатлар 7 та асосий мезон бўйича тизимлаштирилиб, уларнинг умумий ва махсус категориялар сифатидаги нисбати назарий жиҳатдан асослаб берилган.

В данной работе проведен комплексный юридический анализ понятий «ребенок», «киберсреда», «право» и «права детей в киберсреде». В исследовании осуществляется сравнительно-правовой анализ норм международно-правовых актов, законодательства зарубежных стран (США, Великобритании, Франции, Германии, Японии, государств-участников СНГ) и национальной нормативно-правовой базы Республики Узбекистан. Подробно рассмотрены концептуальные взгляды ведущих ученых (Дж. Тобин, М. Фриман, Дж. Фортин и др.), а также подходы систем искусственного интеллекта (Gemini, ChatGPT). Особое внимание уделено разграничению понятий «права детей в киберсреде» и «цифровые права детей». На основе 7 ключевых критериев обосновано соотношение данных правовых категорий как общего и частного, а также раскрыты особенности юридической трансформации традиционных прав ребенка в условиях развития информационно-коммуникационных технологий.

This study provides a comprehensive legal analysis of the concepts of “child”, “cyber environment”, “law”, and “children's rights in the cyber environment”. The research conducts a comparative legal analysis of international legal instruments, the legislation of foreign countries (USA, UK, France, Germany, Japan, CIS states), and the national legal framework of the Republic of Uzbekistan. It examines the conceptual views of leading legal scholars (J. Tobin, M. Freeman, J. Fortin, etc.) as well as theoretical definitions generated by artificial intelligence models (Gemini, ChatGPT). Furthermore, the paper establishes a clear theoretical distinction between "children's rights in the cyber environment" and "children's digital rights" across seven key legal criteria, defining their relationship as general and specialized categories in the context of ongoing digital transformation and cybersecurity challenges.

References

Published

2026-10-14