КУНГАБОҚАР ДУРАГАЙЛАРИНИНГ УРУҒ ҲОСИЛДОРЛИГИГА ЭКИШ МУДДАТЛАРИ ҲАМДА МАЪДАНЛИ ЎҒИТЛАР МЕЪЁРЛАРИНИНГ ТАЪСИРИ
Keywords:
Калит сўзлар: кунгабоқар, дурагай, маъданли ўғитлар, такрорий экин, уруғ ҳосилдорлиги, ҳосил элементлари, дисперсион таҳлил, НСР₀₅, корреляция, регрессия, ковариацион таҳлил., Ключевые слова: подсолнечник, гибрид, минеральные удобрения, повторный посев, урожайность семян, элементы урожая, дисперсионный анализ, НСР₀₅, корреляция, регрессия, ковариационный анализ., Keywords: sunflower, hybrid, mineral fertilizers, second crop, seed yield, yield components, ANOVA, LSD, correlation, regression, ANCOVA.Abstract
Аннотация. Мақолада 2024–2026 йилларда ўтлоқи-аллювиал тупроқлар шароитида кунгабоқарнинг “КК-52” Ғ1 (Ўзбекистон), “Душко” Ғ1 (Сербия) ва “Светлана” Ғ1 (Россия) дурагайларини асосий ва такрорий экин сифатида етиштиришда маъданли ўғитларнинг тўрт хил меъёри (N120P85K120, N150P105K150, N180P125K180, N210P145K210 кг/га) таъсирини ўрганиш натижалари келтирилган. Уруғ ҳосилдорлиги асосий экинда 20,47–35,43 ц/га, такрорий экинда 18,83–28,47 ц/га ни ташкил этди. Дисперсион таҳлил ҳосилдорлик ўзгарувчанлигида ўғит меъёри омилининг улуши 91,2–92,9 фоизга тенглигини кўрсатди (F=159,4–228,5; p<0,001). Корреляцион таҳлилда ҳосилдорлик билан битта саватчадаги уруғлар вазни (r=0,982–0,986) ва уруғлар сони (r=0,983–0,986) ўртасида жуда кучли боғлиқлик аниқланди. Ковариацион таҳлил (ANCOVA) натижаларига кўра, саватча маҳсулдорлиги ковариат сифатида ҳисобга олинганда дурагайлар ўртасидаги фарқлар статистик ишончсиз бўлиб қолди (F=1,85; p=0,184), экиш муддатлари ўртасидаги фарқнинг эса 81,7 фоизи айнан шу омил орқали изоҳланди (2024 йил маълумотлари). НСР₀₅ асосий экинда 1,93 ц/га, такрорий экинда 1,51 ц/га ни ташкил этди; N180P125K180 дан N210P145K210 га ўтишда олинган ҳосил қўшимчаси олти вариантдан бештасида ишончсиз бўлди.
Аннотация. В статье приведены результаты изучения влияния четырёх норм минеральных удобрений (N120P85K120, N150P105K150, N180P125K180, N210P145K210 кг/га) на гибриды подсолнечника «КК-52» F1 (Узбекистан), «Душко» F1 (Сербия) и «Светлана» F1 (Россия) при возделывании в качестве основной и повторной культуры в условиях лугово-аллювиальных почв в 2024–2026 гг. Урожайность семян составила 20,47–35,43 ц/га в основном посеве и 18,83–28,47 ц/га в повторном. Дисперсионный анализ показал, что доля фактора нормы удобрений в общей изменчивости урожайности составляет 91,2–92,9 % (F=159,4–228,5; p<0,001). Ковариационный анализ (ANCOVA) выявил, что при учёте продуктивности корзинки в качестве ковариаты различия между гибридами становятся статистически недостоверными (F=1,85; p=0,184). НСР₀₅ составила 1,93 и 1,51 ц/га соответственно.
Abstract. The paper presents the results of a three-year (2024–2026) field study on the effect of four mineral fertilizer rates (N120P85K120, N150P105K150, N180P125K180, N210P145K210 kg ha⁻¹) on sunflower hybrids “KK-52” F1 (Uzbekistan), “Dushko” F1 (Serbia) and “Svetlana” F1 (Russia) grown as a main and as a second (repeat) crop on meadow-alluvial soils. Seed yield ranged from 20.47 to 35.43 c ha⁻¹ in the main crop and from 18.83 to 28.47 c ha⁻¹ in the second crop. Analysis of variance showed that the fertilizer rate accounted for 91.2–92.9 % of the total yield variation (F=159.4–228.5; p<0.001). Analysis of covariance with seed weight per head as a covariate rendered the differences between hybrids statistically non-significant (F=1.85; p=0.184) and explained 81.7 % of the gap between sowing systems. LSD₀.₀₅ was 1.93 and 1.51 c ha⁻¹, respectively.