Ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari tо‘plamida Respublikamiz o’qituvchilari, soha mutaxasislari, ilmiy tadqiqotchilar, magistrlar, talabalarning ilmiy maqolalari о‘rin olgan
SUG‘URTA BOZORIDA SUN’IY INTELLEKT VA AVTOMATLASHTIRILGAN TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SUG‘URTA TO‘LOVLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya. Tezisda sug‘urta bozorida sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan texnologiyalar asosida sug‘urta to‘lovlarini takomillashtirish yo‘nalishlari yoritilgan. Xorijiy tajriba asosida murojaatlarni avtomatik saralash, zararni masofadan baholash va to‘lovlarni tezlashtirish imkoniyatlari tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: sug‘urta to‘lovlari, sun’iy intellekt, avtomatlashtirish, InsurTech, zararlarni baholash, raqamli sug‘urta, sug‘urta bozori.
RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING XALQARO SAVDODAGI ISHTIROKINI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya. Ushbu tezisda raqamli platformalarning kichik biznes subyektlarini xalqaro savdoga jalb etishdagi ahamiyati yoritilgan. Elektron savdo, raqamli to‘lov, logistika va bojxona xizmatlarini integratsiyalash orqali tadbirkorlarning xorijiy bozorlarga chiqishini kengaytirish, tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish hamda eksport operatsiyalarini tezlashtirish yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: raqamli platforma, kichik biznes, xalqaro savdo, elektron tijorat, eksport, transchegaraviy to‘lovlar, raqamli logistika, xalqaro bozor.
NATOTERM, AAP-06 VA STANAG: NATO HARBIY TERMINOLOGIYASINI STANDARTLASHTIRISH TIZIMINING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI VA FARQLARI
Annotatsiya Mazkur maqolada NATO terminologiya tizimining uch asosiy elementi — STANAG (Standardization Agreement), AAP-06 (NATO Glossary of Terms and Definitions) hamda NATO Term (NATO Terminology Database)ning vazifalari, huquqiy maqomi, qo‘llanish sohasi va o‘zaro aloqalari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida NATO Terminology Programme doirasidagi terminlarni ishlab chiqish va standartlashtirish mexanizmi o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, STANAG normativ standartni belgilaydi, AAP-06 standartlashtirilgan termin va ta'riflarni rasmiy lug‘at shaklida jamlaydi, NATOTerm esa ushbu terminlarning yagona raqamli ma'lumotlar bazasi sifatida xizmat qiladi. Ushbu uch tizimning vazifalarini aniq ajratish NATO terminologiyasini turk va o‘zbek tillariga moslashtirishda muhim nazariy asos hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: NATO, STANAG, AAP-06, NATOTerm, terminologiya, standartlashtirish, harbiy terminlar, adaptatsiya.
CHO‘LPON NASRIY ASARLARIDA DIALEKTIZMLARNING LINGVOPOETIK XUSUSIYATLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada Abdulhamid Sulaymon o‘g‘li Cho‘lpon nasriy asarlari, xususan, “Kecha va kunduz” romani misolida dialektizmlarning lingvopoetik xususiyatlari va badiiy-funksional imkoniyatlari tahlil qilingan. Muallif qahramonlar xarakterini va milliy koloritni shakllantirishda dialektal leksikaning o‘rnini ko‘rsatib beradi. Tadqiqotda sof leksik dialektizmlar , qarindoshlik va murojaat birliklari hamda ijtimoiy muloqot shakllari misolida sheva so‘zlarining matndagi semantik va emotsional bo‘yoqdorligi, personajlar nutqini individuallashtirishdagi roli va uslubiy vazifalari yoritilgan. Аннотация. В данной статье на примере прозаических произведений Абдулхамида Сулейман оглы Чулпана, в частности романа «Ночь и день» (Kecha va kunduz), анализируются лингвопоэтические особенности и художественно-функциональные возможности диалектизмов. Автор показывает роль диалектной лексики в формировании характеров персонажей и национального колорита. На примере собственных лексических диалектизмов, терминов родства и форм обращения, а также форм социального общения в исследовании освещаются семантическая и эмоционально-экспрессивная окраска диалектных слов в тексте, их роль в индивидуализации речи персонажей и стилистические функции. Abstract. This article analyzes the linguopoetic characteristics and artistic-functional potential of dialectisms based on the prose works of Abdulhamid Sulaymon o'g'li Cho'lpon, specifically through his novel "Night and Day" (Kecha va kunduz). The author highlights the role of dialectal vocabulary in shaping character traits and national color. Through examples of proper lexical dialectisms, kinship and address terms, as well as forms of social communication, the research explores the semantic and emotional expressiveness of dialect words in the text, their function in individualizing characters' speech, and their stylistic roles.
Kalit so‘zlar: Cho‘lpon nasri, “Kecha va kunduz”, lingvopoetika, dialektizm, sof leksik dialektizm, qarindoshlik leksikasi, nutqni individuallashtirish, hududiy kolorit, Farg‘ona shevasi.
Ключевые слова: Проза Чулпана, «Ночь и день», лингвопоэтика, диалектизм, лексический диалектизм, лексика родства, индивидуализация речи, региональный колорит, Ферганский диалект.
Keywords: Cholpon's prose, Night and Day, linguopoetics, dialectism, lexical dialectism, kinship terms, speech individualization, regional color, Fergana dialect.
БИОСТИМУЛЯТОРЛАРНИ ҚЎЛЛАШ МУДДАТИ ВА МЕЪЁРЛАРИНИНГ ШОЛИ НАВЛАРИ РЎВАГИНИНГ ШАКЛЛАНИШИГА ВА 1000 ДОНА ДОН ВАЗНИГА ТАЪСИРИ
Аннотация: Мазкур мақолада шолининг Аланга навининг турли фазаларида биостимуляторларнинг турли меъёрларини қўллашнинг рўвакнинг шаклланишига ва 1000 дона дон вазнига таъсири тўғрисидаги маълумотлар ўрин олган. Тадқиқотнинг объекти сифатида шолининнг махаллий Аланга нави, Zeb-agro, Vep-77 биостимуляторлари танлаб олинган. Тадқиқот натижасида шолининг Аланга навида Zeb-agro ва Vep-77 биостимуляторларини найчалаш фазасида 100 г/га, тупланиш фазасида 200 г/га меъёрда қўллаш рўвакнинг ижобий ривожланишига, 1000 дона дон вазнининг ортишига таъсир кўрсатганлиги аниқланган. Аннотация: В статье представлены сведения о влиянии различных доз биостимуляторов на кустистость и массу 1000 зерен риса сорта Аланга в различные фазы развития. В качестве объекта исследования были выбраны местный сорт риса Аланга, биостимуляторы Zeb-agro и Vep-77. В результате исследований установлено, что применение биостимуляторов Zeb-agro и Vep-77 в дозе 100 г/га в фазу выход в трубку и 200 г/га в фазу кущения на рис сорта Аланга положительно повлияло на кустистость и увеличение массы 1000 зерен. Annotation: This article presents data on the effects of different doses of biostimulants on tillering and 1,000-grain weight of the Alanga rice variety at different stages of development. The study involved the local rice variety Alanga and the biostimulants Zeb-agro and Vep-77. The study found that the application of Zeb-agro and Vep-77 biostimulants at a dose of 100 g/ha during the booting phase and 200 g/ha during the tillering phase of the Alanga rice variety had a positive effect on tillering and an increase in 1,000-grain weight.
Калит сўзлар: шоли, нав, экиш муддатлари, илдиз, поя, барг, биостимулятор, қуруқ масса, фотосинтез, гуллаш, пишиш, вегетация, рўвак, 1000 дона дон.
Ключевые слова: рис, сорт, сроки посадки, корень, стебель, лист, биостимулятор, сухая масса, фотосинтез, цветение, созревание, вегетация, колос, 1000 зерен.
Key words: Rice, variety, planting time, root, stem, leaf, biostimulant, dry mass, photosynthesis, flowering, ripening, vegetation, ear, 1000 grains.
ТЕОРЕТИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ И МАТЕМАТИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ RTK-ГЕОДЕЗИЧЕСКОЙ СИСТЕМЫ МОНИТОРИНГА СМЕЩЕНИЙ ГОРНОГО МАССИВА ПРИ ВЕДЕНИИ БУРОВЗРЫВНЫХ РАБОТ
Аннотация. В работе рассмотрено теоретическое обоснование и математическая модель функционирования RTK-геодезической системы мониторинга смещений горного массива при ведении буровзрывных работ (БВР). Покзано, что традиционные методы контроля обладают недостаточной пространственной разрешающей способностью и не обеспечивают непрерывного высокоточного измерения динамических смещений. На основе фазовых спутниковых измерений и дифференциальной коррекции обоснована возможность регистрации перемещений массива с точностью по плану 5–10 мм и по высоте 10–20 мм. Сформулирована постановка задачи высокоточного определения трёхмерных векторов смещения геодезических маркеров до и после взрывного воздействия. Разработана трёхуровневая архитектура системы и математическая модель её функционирования, формализующая процессы измерения, RTK-коррекции, фильтрации, передачи данных и оценки надёжности. Установлено, что при точности RTK-измерений порядка 1,5–3,0 см минимально достоверно фиксируемое смещение составляет около 5–10 см, что достаточно для анализа перемещений горной массы при БВР.
Ключевые слова.RTK-технология, GNSS, мониторинг смещений, горный массив, буровзрывные работы, вектор смещения, математическая модель, точность позиционирования, дифференциальная коррекция, критерий надёжности.
ДИАБЕТИК ПОЛИНЕЙРОПАТИЯ КЕЧИШИНИНГ ПСИХООРГАНИК, НЕВРОЛОГИК ВА НЕЙРОФИЗИОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ
Аннотация. 2-тип қандли диабет билан оғриган беморларда диабетик полинейропатия кечишининг психоорганик, неврологик ва нейрофизиологик хусусиятлари ўрганилди. Касалликнинг клиник кўринишлари, когнитив ҳолати ва электронейромиография кўрсаткичлари таҳлил қилинди. Аниқланишича, психоорганик бузилишларнинг ифодаланиши периферик асаб тизимининг шикастланиш даражаси билан боғлиқ. Олинган натижалар ушбу тоифадаги беморларни комплекс фармакотерапевтик даволаш зарурлигини асослайди.
Калит сўзлар: 2-тур қандли диабет, диабетик полинейропатия, психоорганик синдром, когнитив бузилишлар, электронейромиография, фармакотерапия.
ЁШЛАРДА УМУРТҚАЛАРАРО ДИСК ЧУРРАЛАРИДА МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРНИНГ ҚИЁСИЙ ТАВСИФИ
Умуртқалараро диск чурралари бугунги кунда ёшлар орасида энг кўп учрайдиган дегенератив касалликлардан бири ҳисобланади. Сўнгги йилларда мазкур патологиянинг ёшларда тобора кўпайиб бораётганлиги унинг тиббий ва ижтимоий аҳамиятини янада оширмоқда. Камҳаракат турмуш тарзи, узоқ вақт мажбурий статик ҳолатда бўлиш, жисмоний юкламаларнинг нотўғри тақсимланиши, спорт машғулотлари вақтида юзага келадиган жароҳатлар ҳамда модда алмашинувининг бузилиши умуртқалараро дискларда дегенератив жараёнларнинг эрта ривожланишига сабаб бўлади.
TEMIR YO‘L TRANSPORTI TIZIMINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu tezisda temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Innovatsion yondashuvlar transport-logistika jarayonlarini samarali boshqarish, raqobatbardoshlikni oshirish, hamda milliy iqtisodiyotda barqaror o‘sishni ta’minlash omili sifatida qaraladi. Xususan, raqamlashtirish, avtomatlashtirish, “yashil texnologiyalar”ni joriy etish va xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish orqali temir yo‘l infratuzilmasidan foydalanish samaradorligini ko‘tarish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, transport tizimida investitsiyalarni jalb qilish, davlat-xususiy sheriklikni kengaytirish hamda innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirishning iqtisodiy afzalliklari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari temir yo‘l transportining innovatsion rivojlanishi mamlakatning transport-logistika salohiyatini kuchaytirish bilan birga, makroiqtisodiy barqarorlik va eksport imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: temir yo‘l transporti, innovatsion rivojlanish, iqtisodiy mexanizm, raqamlashtirish, investitsiya, davlat-xususiy sheriklik, transport-logistika, barqaror iqtisodiy o‘sish.
TURK XOQONLIGINI VA UNING O`RTA OSIYONING YUKSALISHIDAGI O`RNI.
Annotatsiya: Ushbu maqolada o`z davrining eng yirik davlati bo`lgan buyuk turk xoqonligini tashkil etilishi, uning O`rta Osiyoga harbiy yurishlari, sosoniylar bilan munosabatlari, Eftalilar bilan kurashlari va o`lkada ijtimoiy- iqtisodiy, siyosiy hayot haqida ma’lumot beriladi.
Kalit so`zlar: Ashin urug‘I, Sosoniylar, Eftaliylar, Choch, G‘arbiy Turk xoqonligi, Xoqon, To‘n yabg‘u, Bumin, Xisrav I, Istami.
OʻQUVCHILARDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK ASOSLARI.
Annotatsiya: Ushbu tezis o‘quvchilarda ijodiy tafakkurni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda ijodiy tafakkurning mazmun-mohiyati, uning shaxs kamolotidagi o‘rni hamda ta’lim jarayonida rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchilarning mustaqil va tanqidiy fikrlashini shakllantirish, muammoli vaziyatlarni hal etish, innovatsion g‘oyalarni ilgari surish hamda ijodiy faoliyatga yo‘naltirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va psixologik yondashuvlarning ahamiyati ochib berilgan. Vygotskiy, Guilford va Torrance nazariyalariga tayangan holda ijodiy tafakkurning rivojlanish omillari hamda o‘qituvchi va ta’lim muhitining roli asoslab beriladi. Tezisda o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini rivojlantirishga xizmat qiluvchi samarali metod va tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Ijodiy tafakkur, psixologik-pedagogik asoslar, ijodiy salohiyat, divergent fikrlash, tanqidiy fikrlash, pedagogik texnologiyalar, muammoli ta’lim, ta’lim muhiti, innovatsion yondashuv.
ZAMONAVIY PEDAGOGIK FIKR G‘OYALARINING YO‘NALISHLARI VA KOMPONENTLARI.
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy pedagogi g’oyalar o’rganilgan bo’lib bu jarayonda asos bo’ladigan fikrlar keltirib o’tilgan. Kompatetli yondashuv asosida yoritilgan. Kelajak ta’limida bo’lajak o’qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy pedagogik fikr g’oyalaridan kreativ foydalanishning pedagogik asoslarini yoritishda yo’nalishlar,komponentlar muhim hisoblanadi. Abstract: This article examines modern pedagogical ideas and presents the foundational concepts of this process. The study is conducted on the basis of a competency-based approach. In elucidating the pedagogical foundations of the creative application of modern pedagogical thoughts and ideas in preparing pre-service teachers for the education of the future, specific directions and components play a crucialrole. Аннотация: В данной статье исследуются современные педагогические идеи, а также представлены основополагающие концепции данного процесса. Исследование проведено на основе компетентностного подхода. При раскрытии педагогических основ креативного использования современных педагогических взглядов и идей в процессе подготовки будущих учителей к образованию будущего ключевое значение приобретают соответствующие направления и компоненты.
Kalit so‘zlar: Pedagogik , fikr, g’oya, zamonaviy, kelajak, tafakkur, yo’nalish, komponentlar, madaniyat,jarayon, bo’lajak, o’qituvchi.
Keywords: pedagogical, thought, idea, modern, future, thinking, direction, components, culture, process, pre-service teacher.
Ключевые слова: педагогический, мысль, идея, современный, будущее, мышление, направление, компоненты, культура, процесс, будущий учитель.
MINTAQADA SANOAT KORXONALARI TUZILMAVIY KO‘RSATKICHLAR TIZIMI VA TAMOYILLARI
Mazkur tezisda mintaqada sanoat korxonalari faoliyatini baholashda qo‘llaniladigan tuzilmaviy ko‘rsatkichlar tizimi va ularni shakllantirish tamoyillari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Sanoat korxonalarining tarmoq tarkibi, ishlab chiqarish hajmi, bandlik darajasi, investitsion faolligi, innovatsion salohiyati hamda hududiy rivojlanishga ta’sir etuvchi asosiy omillar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, mintaqaviy sanoatni samarali boshqarish va uning raqobatbardoshligini oshirishda kompleks ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanishning ahamiyati yoritilgan. This thesis examines the system of structural indicators and the principles for assessing industrial enterprises at the regional level. The study analyzes the sectoral composition of industrial enterprises, production capacity, employment, investment activity, innovation potential, and the key factors influencing regional industrial development. Furthermore, it highlights the importance of applying a comprehensive system of structural indicators to improve the efficiency, sustainability, and competitiveness of regional industry. В данной работе исследуются система структурных показателей и принципы оценки деятельности промышленных предприятий региона. Проанализированы отраслевая структура промышленности, объемы производства, уровень занятости, инвестиционная активность, инновационный потенциал, а также основные факторы, влияющие на региональное промышленное развитие. Особое внимание уделено значению комплексной системы структурных показателей для повышения эффективности управления промышленностью и обеспечения ее конкурентоспособности.
Kalit so‘zlar: mintaqa, sanoat korxonalari, tuzilmaviy ko‘rsatkichlar, sanoat tarkibi, investitsiya, innovatsiya, ishlab chiqarish, hududiy rivojlanish, samaradorlik, raqobatbardoshlik.
Keywords: region, industrial enterprises, structural indicators, industrial structure, investment, innovation, production, regional development, efficiency, competitiveness.
Ключевые слова: регион, промышленные предприятия, структурные показатели, структура промышленности, инвестиции, инновации, производство, региональное развитие, эффективность, конкурентоспособность.
XVIII-XIX ASRLARDAGI QORAQALPOQLAR VA ROSSIYA MUNOSABATLARINING TARIXIY AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada XVIII–XIX asrlarda qoraqalpoqlar va Rossiya o‘rtasida shakllangan siyosiy, diplomatik hamda iqtisodiy munosabatlarning tarixiy rivojlanish bosqichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ikki tomon o‘rtasidagi elchilik aloqalarining yo‘lga qo‘yilishi, savdo munosabatlarining rivojlanishi, Rossiya imperiyasining Markaziy Osiyoda olib borgan siyosati hamda bu jarayonlarning qoraqalpoq xalqi hayotiga ko‘rsatgan ta’siri tarixiy manbalar va arxiv hujjatlari asosida yoritilgan. Shuningdek, ba’zi tarixchi olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilinib, qoraqalpoqlar va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlarning tarixiy ahamiyati xolis ilmiy yondashuv asosida baholangan. Tadqiqot natijalari mazkur davr tarixini chuqurroq o‘rganish hamda qoraqalpoq tarixshunosligini yangi ilmiy ma’lumotlar bilan boyitishga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar: Qoraqalpoqlar, Rossiya imperiyasi, Markaziy Osiyo, Amudaryo, Xiva xonligi, jung’orlar, Eshmuhammadxon, M. Tevkelev, P.P. Ivanov, Qozoq juzlari, siyosiy munosabatlar, mustamlakachilik.
AKADEMIK YAHYO G‘ULOMOVNING ARXEOLOGIYA SOHASIGA QO‘SHGAN HISSASI
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston arxeologiya fanining asoschilaridan biri bo‘lgan akademik Yahyo G‘ulomovning ilmiy faoliyati, arxeologik tadqiqotlari hamda milliy arxeologiya maktabining shakllanishidagi o‘rni tahlil qilinadi. Olimning Toshkent vohasi, Zarafshon vodiysi, Farg‘ona vodiysi va Xorazm hududlarida olib borgan arxeologik izlanishlari, qadimgi sug‘orish tizimlari, dehqonchilik madaniyati va shaharsozlik tarixini o‘rganishdagi xizmatlari yoritiladi. Shuningdek, uning ilmiy metodologiyasi, arxeologik merosni asrash borasidagi faoliyati hamda zamonaviy arxeologiya rivojiga ta'siri ilmiy jihatdan baholanadi.
Kalit so‘zlar: Yahyo G‘ulomov, arxeologiya, Xorazm, qadimgi sug‘orish tizimi, arxeologik ekspeditsiya, moddiy madaniyat, tarixiy meros, shaharsozlik, Toshkent vohasi, O‘zbekiston arxeologiyasi.
AKADEMIK ABDULAHAD MUHAMMADJONOVNING ILMIY MEROSI HAQIDA
Annotatsiya: Mazkur maqolada akademik Abdulahad Muhammadjonovning Oʻzbekiston tarixshunosligi, arxeologiyasi va tarixiy geografiyasi rivojiga qoʻshgan ilmiy hissasi hamda boy ilmiy merosi tahlil qilinadi. Olimning sugʻorma dehqonchilik tarixi, irrigatsiya tizimlari, qadimgi shaharlar, tarixiy toponimika, manbashunoslik va tarix falsafasiga bagʻishlangan ilmiy asarlari mazmunan oʻrganilib, ularning milliy tarixshunoslik taraqqiyotidagi oʻrni yoritiladi. Shuningdek, Abdulahad Muhammadjonovning ilmiy tadqiqot metodologiyasi, arxeologik va yozma manbalarni qiyosiy tahlil qilishdagi yondashuvlari hamda u yaratgan ilmiy maktabning bugungi tarix fanidagi ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqot davomida olimning eng muhim monografiyalari va ilmiy maqolalari tahlil qilinib, ularning Oʻzbekiston tarixini xolis va ilmiy asosda oʻrganishdagi nazariy hamda amaliy ahamiyati baholanadi.
Kalit soʻzlar: Abdulahad Muhammadjonov, ilmiy meros, tarixshunoslik, arxeologiya, tarixiy geografiya, irrigatsiya, sugʻorma dehqonchilik, Qangʻ davlati, Toshkent tarixi, Buxoro tarixi, tarix falsafasi, manbashunoslik, toponimika.
YASHIL O‘SISH SHAROITIDA MINTAQAVIY BOSHQARUVNING INSTITUTSIONAL TAHLILI: NAZARIY YONDASHUVLAR
Zamonaviy globallashuv jarayonlarida iqtisodiy o‘sishning an’anaviy modeli tabiiy resurslarning haddan tashqari ekspluatatsiyasi, ekologik muvozanatning buzilishi va iqlim o‘zgarishlarining kuchayishi bilan tavsiflanmoqda. Shu bois, XXI asrning ikkinchi choragida iqtisodiy rivojlanishning sifat jihatdan yangi paradigmasi sifatida yashil iqtisodiyot va barqaror rivojlanish konsepsiyalari ilmiy-amaliy jihatdan dolzarb yo‘nalishga aylandi. Ayniqsa, 2026 yilning O‘zbekistonda “Atrof-muhitni muhofaza qilish va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qilinishi ushbu yo‘nalishning milliy darajadagi strategik ustuvorligini yanada kuchaytirdi.
CHET TILIDA TALABALAR MULTIMADANIY KOMPETENSIYASINI POST-METOD MODULLARI ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Abstract. Ushbu tezisda chet tilini o‘qitish jarayonida talabalarning multimadaniy kompetensiyasini post-metod modullari asosida rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Globallashuv sharoitida chet tilini o‘qitish faqat grammatik bilimlarni shakllantirish bilan cheklanib qolmay, balki talabalarning turli madaniyat vakillari bilan samarali muloqot olib borish ko‘nikmalarini rivojlantirishni ham talab etadi. Tadqiqotda post-metod pedagogikasining xususiylik, amaliylik va imkoniyatlilik tamoyillari asosida multimadaniy kompetensiyani rivojlantirishning samarali mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, autentik materiallar, interaktiv topshiriqlar va loyiha asosidagi ta’limning talabalarning madaniyatlararo kommunikativ kompetensiyasiga ta’siri ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar: multimadaniy kompetensiya, post-metod pedagogikasi, chet tilini o‘qitish, kommunikativ yondashuv, madaniyatlararo kommunikatsiya, innovatsion metodlar, reflektiv ta’lim.
RAQAMLI TA'LIM PLATFORMALARI YORDAMIDA INGLIZ TILI LUG'ATINI BOYITISH
Annotatsiya:Ushbu maqolada raqamli ta'lim platformalarining ingliz tili lug'at boyligini rivojlantirishdagi ahamiyati yoritilgan. Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta'lim jarayoniga keng joriy etilishi natijasida o'quvchilarning mustaqil ta'lim olish imkoniyatlari kengaymoqda. Xususan, Duolingo, Quizlet, Memrise va BBC Learning English kabi raqamli platformalar yangi so'zlarni o'rganish, ularni takrorlash hamda amaliy nutqda qo'llash imkonini beradi. Maqolada ushbu platformalarning afzalliklari, interaktiv metodlari va ingliz tili lug'atini samarali o'zlashtirishdagi o'rni ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Аннотация В данной статье рассматривается роль цифровых образовательных платформ в развитии словарного запаса английского языка. Благодаря широкому внедрению современных информационно-коммуникационных технологий обучающиеся получают больше возможностей для самостоятельного изучения языка. Такие цифровые платформы, как Duolingo, Quizlet, Memrise и BBC Learning English, способствуют эффективному усвоению новой лексики, её повторению и практическому использованию. В статье анализируются преимущества данных платформ, их интерактивные методы обучения и влияние на формирование словарного запаса изучающих английский язык. Abstract This article examines the role of digital educational platforms in improving English vocabulary acquisition. The integration of modern information and communication technologies into education has significantly expanded learners' opportunities for independent study. Digital platforms such as Duolingo, Quizlet, Memrise, and BBC Learning English provide effective tools for learning new vocabulary, reviewing words, and applying them in real communication. The article analyzes the advantages of these platforms, their interactive learning methods, and their contribution to the development of English vocabulary based on relevant academic sources.
Kalit so'zlar:raqamli ta'lim, ingliz tili, lug'at boyligi, interaktiv platformalar, mustaqil ta'lim, mobil ilovalar, sun'iy intellekt, ta'lim texnologiyalari.
Ключевые слова:цифровое образование, английский язык, словарный запас, интерактивные платформы, самостоятельное обучение, мобильные приложения, искусственный интеллект, образовательные технологии.
Keywords:digital education, English language, vocabulary development, interactive platforms, independent learning, mobile applications, artificial intelligence, educational technologies.
ESHITISHDA NUQSONI BOR BOLALAR BILAN OLIB BORILADIGAN DAVOLOVCHI PEDAGOGIK ISH.
Annotatsiya: Ushbu maqola eshitishida nuqsoni bor (karlar va zaif eshituvchi) bolalarning psixo-pedagogik xususiyatlarini va ularni reabilitatsiya qilishning samarali usullarini tahlil qiladi. Maqolada surdopedagogikaning zamonaviy yondashuvlari, xususan, og‘zaki nutqni shakllantirish, vizual va taktil analizatorlardan foydalanish hamda inklyuziv ta’lim muhitida korreksion ishni tashkil etish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, erta tashxislash va individual yondashuv bolaning ijtimoiy moslashuvi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: surdopedagogika, koxlear implantatsiya, daktil nutqi, fonetik ritmika, korreksion ta’lim, kompensator mexanizmlar, ijtimoiy integratsiya.
IJODIY TOPSHIRIQLAR ASOSIDA 10-11 SINFLARNING INGLIZ TILIDAN OG‘ZAKI NUTQNI RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI
Annotatsiya: Mazkur ilmiy ish 10-11-sinflarda ingliz tilidan og‘zaki nutqni rivojlantirishda ijodiy topshiriqlar texnologiyalarining ahamiyati va ularni o‘qitish jarayoniga samarali joriy etish mexanizmlariga bag‘ishlangan. So‘nggi yillarda umumiy o‘rta ta’limga innovative pedagogika tamoyillari kirib kelayotgani, ingliz tilini o‘qitishda ijodiy yondashuvlar, interaktiv metodlar, kommunikativ va hamkorlik asosida tuzilgan topshiriqlar asosiy o‘ringa chiqqani batafsil yoritiladi. O‘quvchilarda mustaqil fikrlash, erkin muloqot, kreativ tafakkur va jamoaviy ish malakalarini shakllantirish uchun zamonaviy kreatif texnologiyalarning imkoniyatlari, ularning darsdagi tatbiqi, bu jarayondagi o‘qituvchining roli hamda natijadorlikka doir tahlillar asosida muhim xulosalar keltirilgan. Аннотация: Данная научная работа посвящена важности технологий творческих заданий в развитии устной речи на английском языке в 10-11 классах и механизмам их эффективного внедрения в учебный процесс. Подробно описано, что в последние годы в общеобразовательную среднюю школу были внедрены инновационные педагогические принципы, а творческие подходы, интерактивные методы, задания, основанные на коммуникативном и совместном обучении, стали основой преподавания английского языка. На основе анализа эффективности сделаны выводы о возможностях современных творческих технологий для формирования у учащихся навыков самостоятельного мышления, свободной коммуникации, творческого мышления и командной работы, их применении в классе, роли учителя в этом процессе, а также сделаны важные заключения. Abstract: This scientific work is devoted to the importance of creative task technologies in the development of oral speech in English in grades 10-11 and the mechanisms for their effective implementation in the teaching process. It is described in detail that in recent years, innovative pedagogical principles have been introduced into general secondary education, and creative approaches, interactive methods, tasks based on communicative and collaborative teaching have become the mainstay in teaching English. The possibilities of modern creative technologies for the formation of independent thinking, free communication, creative thinking and teamwork skills in students, their application in the classroom, the role of the teacher in this process, and important conclusions are drawn based on the analysis of effectiveness.
Kalit so‘zlar: ingliz tili, og‘zaki nutq, ijodiy topshiriqlar, texnologiya, innovatsion metodika, kommunikativ kompetensiya, interaktiv mashg‘ulot, ta’lim samaradorligi.
Ключевые слова: английский язык, устная речь, творческие задания, технология, инновационная методология, коммуникативная компетентность, интерактивное обучение, педагогическая эффективность.
Keywords: English, oral speech, creative tasks, technology, innovative methodology, communicative competence, interactive training, educational effectiveness.
10-11-SINFLAR O‘QUVCHILARIDA INGLIZ TILI MASHG‘ULOTLARIDA OG‘ZAKI NUTQNI RIVOJLANTIRISHDA IJODIY TOPSHIRIQLAR ASOSIDA O‘QITISH MEXANIZMLARI
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada 10-11-sinf o‘quvchilarida ingliz tili mashg‘ulotlarida og‘zaki nutqni rivojlantirishda ijodiy topshiriqlar asosida o‘qitish mexanizmlari yoritilgan. Maqolada birinchi navbatda ingliz tili darslarida interaktiv va ijodiy yondashuvning o‘quvchilar nutq faoliyatiga ijobiy ta’siri tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda ta’limda bo‘layotgan islohotlar, jumladan, ingliz tili o‘qitish metodologiyasidagi zamonaviy yangiliklar, ijodiy topshiriqlarning tiplari va ular orqali o‘quvchilar nutq faoliyatining taraqqiyot mexanizmlari chuqur o‘rganiladi. Asosiy e’tibor maktab o‘quvchilari til o‘rganish motivatsiyasini kuchaytirish, ularning hamkorlik va muloqot jarayonidagi faolligini oshirish, til o‘rganishda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish va ijodiy topshiriqlarning amaliy natijalarini ko‘rsatishda ijodiy yondashuvga qaratilgan. Аннотация: В данной научной статье рассматриваются механизмы обучения на основе творческих заданий в развитии устной речи на уроках английского языка для учащихся 10-11 классов. В статье сначала анализируется положительное влияние интерактивного и творческого подхода на речевую активность учащихся на уроках английского языка. Подробно изучаются реформы образования последних лет, включая современные инновации в методике преподавания английского языка, виды творческих заданий и механизмы развития речевой активности учащихся посредством них. Основное внимание уделяется укреплению мотивации школьников к изучению языка, повышению их активности в процессе сотрудничества и общения, развитию коммуникативной компетенции в изучении языка и творческому подходу к демонстрации практических результатов творческих заданий. Abstract: This scientific article discusses the mechanisms of teaching based on creative tasks in the development of oral speech in English classes for 10-11th grade students. The article first analyzes the positive impact of an interactive and creative approach in English lessons on students' speech activity. The reforms taking place in education in recent years, including modern innovations in the methodology of teaching English, types of creative tasks and the mechanisms for the development of students' speech activity through them, are studied in depth. The main attention is paid to strengthening the motivation of schoolchildren to learn the language, increasing their activity in the process of cooperation and communication, developing communicative competence in language learning, and a creative approach to demonstrating the practical results of creative tasks.
Kalit so‘zlar: ingliz tili, og‘zaki nutq, ijodiy topshiriqlar, o‘quvchilar, interaktiv metodlar, kommunikativ kompetensiya, zamonaviy ta’lim, nutq faoliyati.
Ключевые слова: английский язык, устная речь, творческие задания, учащиеся, интерактивные методы, коммуникативная компетенция, современное образование, речевая активность.
Keywords: English, oral speech, creative tasks, students, interactive methods, communicative competence, modern education, speech activity.
BO‘LAJAK CHET TILI O‘QITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHDA BLENDED LEARNING TEXNOLOGIYASINING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Ushbu tezisda bo‘lajak chet tili o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishda Blended Learning ta’lim texnologiyasining didaktik imkoniyatlari yoritilgan. Maqolada aralash ta’limning auditoriya mashg‘ulotlari, onlayn ta’lim, mustaqil ta’lim, raqamli resurslar, microteaching va reflektiv faoliyat bilan integratsiyalashgan holda qo‘llanilishi bo‘lajak o‘qituvchilarning metodik, kommunikativ, raqamli-pedagogik va refleksiv kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qilishi asoslanadi.
Kalit so‘zlar: Blended Learning, kasbiy kompetensiya, bo‘lajak chet tili o‘qituvchisi, raqamli ta’lim, metodik tayyorgarlik, microteaching, refleksiya.
INGLIZ TILINI O‘RGANISHDA DARSDAN TASHQARI NUTQIY KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya Mazkur maqolada ingliz tilini o‘rganish jarayonida darsdan tashqari faoliyatlarning o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Xususan, mustaqil ta'lim, raqamli platformalar, kitob mutolaasi, film va podkastlardan foydalanish, suhbat klublari hamda til muhitini yaratish orqali tinglab tushunish, gapirish, o‘qish va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va kommunikativ yondashuv asosida darsdan tashqari mashg‘ulotlarni tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Abstract This article examines the role of extracurricular activities in developing students’ language skills in the process of learning English. In particular, it highlights methods for improving the four language skills—listening, speaking, reading, and writing—through independent learning, digital platforms, reading books, watching films, listening to podcasts, participating in speaking clubs, and creating an authentic language environment. The article also provides recommendations for organizing extracurricular activities based on modern pedagogical technologies and the communicative approach. Аннотация В данной статье рассматривается роль внеурочной деятельности в развитии речевых навыков учащихся в процессе изучения английского языка. Особое внимание уделяется методам совершенствования навыков аудирования, говорения, чтения и письма посредством самостоятельного обучения, использования цифровых платформ, чтения книг, просмотра фильмов, прослушивания подкастов, участия в разговорных клубах и создания языковой среды. Кроме того, представлены рекомендации по организации внеурочной деятельности на основе современных педагогических технологий и коммуникативного подхода.
Kalit so‘zlar: ingliz tili, nutqiy ko‘nikma, darsdan tashqari faoliyat, kommunikativ kompetensiya, mustaqil ta'lim, raqamli texnologiyalar, til muhiti, motivatsiya.
Keywords: English language, language skills, extracurricular activities, communicative competence, independent learning, digital technologies, language environment, motivation.
Ключевые слова: английский язык, речевые навыки, внеурочная деятельность, коммуникативная компетенция, самостоятельное обучение, цифровые технологии, языковая среда, мотивация.
QISHLOQ XO‘JALIGI YERLAR HISOBI NATIJALARI ASOSIDA IQTISODIY SAMARADORLIK MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu maqola qishloq xo‘jaligi yerlari, ularning mamlakatimiz iqtisodiyotida tutgan o‘rni, shu bilan bir qatorda qishloq xo‘jaligi yerlari hisobini to‘g‘ri, aniq va doimiy yurutishning iqtisodiyotga ta’siri haqida so‘z yurutilgan.
Kalit so‘z: qishloq xo‘jaligi yerlari, iqtisodiy samaradorlik, yer hisobi, oziq-ovqat xavfsizligi, iqlim o‘zgarishi.
O‘ZBEK VA INGLIZ TABRIK MATNLARINING DISKURSIV-PRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi tabrik matnlari diskursiv-pragmatik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tabrik matni muayyan kommunikativ vaziyatda yuzaga keladigan, adresatga ijobiy emotsional ta’sir ko‘rsatadigan va ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlaydigan nutqiy janr sifatida tavsiflanadi. Maqolada rasmiy va norasmiy tabriklar, adresat-adresant munosabati, hurmat kategoriyasi, ijtimoiy masofa, emotsional-ekspressivlik va madaniy kontekstning tabrik diskursidagi o‘rni yoritiladi. Abstract. This article examines Uzbek and English congratulatory texts from a discourse-pragmatic perspective. A congratulatory text is described as a speech genre that occurs in a particular communicative situation, creates a positive emotional effect on the addressee and strengthens social relations. The article discusses formal and informal congratulations, addresser-addressee relations, the category of respect, social distance, emotional expressiveness and the role of cultural context in congratulatory discourse.
Kalit so‘zlar: tabrik diskursi, pragmatika, nutqiy akt, rasmiy tabrik, norasmiy tabrik, adresat, hurmat kategoriyasi, ijtimoiy masofa.
Keywords: congratulatory discourse, pragmatics, speech act, formal congratulations, informal congratulations, addressee, respect category, social distance.
ОСОБЕННОСТИ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ЭЛЕКТРОБЕЗОПАСНОСТИ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ
Аннотация: В данной статье проанализированы организационно-технические и социално-психологические особенности обеспечения электробезопасности в образователных учреждениях (школах, высших и средних специалных учебных заведениях). Рассмотрены пути снижения риска поражения электрическим током в условиях цифровизации современных образователных сред и внедрения инновационного лабораторного оборудования. Также разработаны рекомендации по защите участников образователного процесса на основе требований обновленного Трудового кодекса Республики Узбекистан и отраслевых нормативных документов. Abstract: This article analyzes the organizational, technical, social, and psychological features of ensuring electrical safety in educational institutions (schools, higher and secondary specialized educational institutions). Ways to reduce the risk of electric shock in the context of the digitalization of modern educational environments and the introduction of innovative laboratory equipment are considered. Recommendations for protecting participants in the educational process have also been developed based on the requirements of the updated Labor Code of the Republic of Uzbekistan and sector-specific regulatory documents.
Ключевые слова: охрана труда, электробезопасность, образователное учреждение, электротравматизм, автоматические средства защиты, цифровой мониторинг, культура безопасности.
Keywords: occupational health and safety, electrical safety, educational institution, electrical injuries, automatic protective devices, digital monitoring, safety culture.
YONG'IN XAVFSIZLIGI VA EVAKUATSIYA TIZIMLARINING SAMARADORLIGINI BAHOLASH UCHUN KOMPLEKS MEZONLAR VA KO'RSATKICHLAR TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada korxonaning ilmiy-uslubiy yo'riqnomalari tahlil qilingan. Mavjud usullarining olish va zarari o'rganilib, fayl yong'in to hamda evakuatsiya jarayonlari aniqlangan. tadqiqot texnik, tashkilotiy, ekspluatatsion va inson omiliga oid ko' komplekslarni o'z ichiga olgan mezonlar tizimini ishlab chiqaradi. Baholash mezonlarining nisbiy ahamiyatini ko'rsatuvchi integral Fire Safety and Evacuation Compmodellar
Kalit so'zlar: evakuatsiya tizimi, kompleks yo'naltirish, FSECI, integral ko'rsatkichlar tizimi, evakuatsiya boshqaruvi, evakuatsiya samarador
O'ZBEKISTONDA ISTE'MOL KREDITLARI BOZORINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Muammoning qo'yilishi. O'zbekiston moliya bozorida iste'mol kreditlari segmenti so'nggi yillarda eng jadal o'suvchi yo'nalishga aylandi. Biroq kredit resurslarining qimmat bo'lishi (foiz stavkalari o'rtacha 24-28%), muammoli kreditlar (NPL) ulushining barqaror saqlanib qolishi va moliyaviy savodxonlikning yetarli emasligi ushbu o'sishning sifatli rivojlanishga aylanishini cheklayotgan asosiy omillar sifatida ko'zga tashlanmoqda.
Kalit so'zlar: iste'mol krediti, NPL, FinTex, DSTI, sekyuritizatsiya, yashil moliya, AI-skoring, islomiy moliya.
TABIIY RESURSLARNING GLOBAL MUXITDAGI O`RNI VA ULARDAN OQILONA FOYDALANISH MADANIYATI.
Annotatsiya: Ushbu maqolada tabiiy resurslarning global ekologik barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Resurslarning cheklanganligi va antropogen ta’sirlar natijasida yuzaga kelayotgan ekologik inqirozlar sharoitida ulardan oqilona foydalanish madaniyatini shakllantirish zarurati asoslab beriladi. Maqolada resurslarni tejash va "yashil" iqtisodiyotga o‘tishning ilmiy-amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: tabiiy resurslar, barqaror rivojlanish, ekologik madaniyat, resurs samaradorligi, atrof-muhit, global iqlim o‘zgarishi.