O‘ZBEK TILIDAGI FE’L SHAKLLARINING SEMANTIK VALENTLIGI VA SINTAKTIK REALIZATSIYASI
Keywords:
fe’l, valentlik, semantik valentlik, sintaktik realizatsiya, nisbat, kelishik, aktant, gap qurilishi, kognitiv-funksional tahlil, o‘zbek tili.Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi fe’l shakllarining
semantik valentligi va ularning sintaktik realizatsiyasi kognitiv-funksional
yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi fe’l ma’nosi bilan gap
qurilishi o‘rtasidagi munosabatni aniqlash, fe’lning subyekt, obyekt, adresat,
lokativ, instrumental va natijaviy komponentlarni qanday talab qilishini
ko‘rsatishdan iborat. Maqolada tavsifiy, komponent tahlil, qiyosiy-funksional
hamda kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni
ko‘rsatadiki, fe’l shakllari faqat morfologik kategoriya emas, balki gapning
semantik skeletini belgilovchi markaziy birlikdir. Nisbat, mayl, zamon,
aspektual ko‘rsatkichlar va ko‘makchi fe’llar valentlikni kengaytiradi,
toraytiradi yoki qayta taqsimlaydi. Tadqiqotda o‘zbek tilidagi fe’llarning
sintaktik realizatsiyasi kelishik shakllari, ko‘makchilar, so‘z tartibi va kontekst
