YO‘LOVCHILAR OQIMINING MATEMATIK MODELI ASOSIDA ANDIJON – PAXTOBOD YO‘NALISHI UCHUN AVTOBUSLAR SONI VA INTERVALLARNI OPTIMALLASHTIRISH - Abdullayev Zikrillo Hayrullojon oʻgʻli; Nasirov Ilhomjon (Ta’limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari, 2026)
Mazkur tezisning asosiy maqsadi Andijon – Paxtobod yo‘nalishida yo‘lovchilar oqimining matematik modelini qurish va shu model asosida optimal avtobuslar soni hamda ularning harakat intervallarini aniqlashdan iborat. Yo‘lovchilar oqimi doimiy ravishda o‘zgarib turuvchi dinamik jarayon bo‘lib, uni aniq matematik ifodalar bilan tavsiflash transport tizimini boshqarishning asosiy shartidir. Andijon – Paxtobod yo‘nalishida olib borilgan kuzatuvlar natijasida to‘plangan ma’lumotlar shuni ko‘rsatdiki, yo‘lovchilar oqimi vaqtga bog‘liq holda murakkab qonuniyatlar asosida o‘zgaradi. Shu sababli ushbu o‘zgarishlarni matematik model yordamida ifodalash va optimallashtirish masalasini yechish talab etiladi[1]. Modelning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, har qanday vaqt oralig‘ida yo‘nalishdagi avtobuslar soni yo‘lovchilar oqimining intensivligiga mos kelishi kerak. Agar avtobuslar soni yo‘lovchilar oqimidan kam bo‘lsa, avtobuslar haddan tashqari to‘lib ketadi va yo‘lovchilar kutish vaqti ortadi. Agar avtobuslar soni yo‘lovchilar oqimidan ortiq bo‘lsa, avtobuslar bo‘sh yurib, resurslar isrof bo‘ladi. Shu sababli optimal avtobuslar sonini topish masalasi muhim ahamiyatga ega.Matematik modelni qurish uchun birinchi navbatda yo‘lovchilar oqimining intensivligi funksiyasi aniqlangan. Bu funksiya vaqtning har bir momentida bir soat ichida yo‘nalish bo‘ylab harakatlanuvchi yo‘lovchilar sonini ifodalaydi. Kuzatuv ma’lumotlari asosida Andijon – Paxtobod yo‘nalishi uchun yo‘lovchilar oqimining intensivligi funksiyasi ikki asosiy pik soatga ega ekanligi aniqlangan. Ertalabgi pik soatda yo‘lovchilar oqimi asosan Paxtoboddan Andijonga tomon, kechki pik soatda esa Andijondan Paxtobodga tomon yo‘nalgan. Ushbu funksiyani tahlil qilish optimal avtobuslar sonini aniqlash imkonini beradi[2].