O‘ZBEK TILIDA PRAGMEMALARNING MADANIY XOTIRA BILAN BOG‘LIQ SEMANTIK-PRAGMATIK TRANSFORMATSIYASI

Abstract

Ushbu maqolada o‘zbek tilida pragmemalarning madaniy xotira bilan bog‘liq semantik-pragmatik transformatsiyasi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqiy muloqotida qadimdan shakllangan, milliy qadriyatlar, odob me’yorlari, urf-odatlar, oilaviy munosabatlar va ijtimoiy tajriba bilan bog‘liq pragmemalarning zamonaviy diskursda qanday ma’no o‘zgarishlariga uchrashini aniqlashdan iborat. Maqolada pragmema tushunchasi so‘zlovchi niyati, adresatga munosabat, kontekst, madaniy xotira va kommunikativ vazifa bilan bog‘liq nutqiy birlik sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, semantik-pragmatik, lingvokulturologik, kontekstual va diskursiv tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tilidagi ayrim duo, olqish, murojaat, xushmuomalalik, yumshatish, kinoya va baholovchi birliklar tarixiy-madaniy xotirada shakllangan ma’nolarni saqlagan holda, zamonaviy muloqotda yangi pragmatik vazifalarni bajaradi. Ular oilaviy, badiiy, kundalik, ta’limiy, rasmiy va raqamli diskurslarda turlicha faollashadi. Maqolada pragmemalarning semantik-pragmatik transformatsiyasi milliy xotira, nutqiy vaziyat va kommunikativ ehtiyoj bilan bog‘liq holda yoritiladi