INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA “VAQT” KONSEPTINING METAFORIK IFODALANISHI: QIYOSIY-KOGNITIV TAHLIL

Abstract

Maqolada ingliz va o‘zbek tillarida «vaqt» konseptining metaforik ifodalanishi konseptual metafora nazariyasi asosida qiyosiy tahlil qilinadi. Vaqtning moddiy resurs, harakatlanuvchi obyekt, fazoviy munosabat va faol subyekt sifatida tasavvur etilishi tanlangan til birliklari misolida yoritiladi. Tahlilda metaforik modellarning umumiyligi bilan ularning leksik ifodasi va kontekstual ma’nosi o‘rtasidagi farq ajratiladi. Har ikki tilda vaqtni sarflash, tejash, yo‘qotish, uning o‘tishi va yaqinlashishini ifodalovchi birliklar mavjudligi umumiy kognitiv modellarni ko‘rsatadi. Shu bilan birga, konseptual yaqinlik har doim ham so‘zma-so‘z tarjima yoki bir xil uslubiy ta’sirni ta’minlamasligi asoslanadi. Maqola nazariy-tahliliy xususiyatga ega bo‘lib, uning xulosalari misollarning semantik talqiniga asoslanadi; metaforalar chastotasi yoki milliy tafakkurning ustuvor xususiyatlari haqida statistik da’volar ilgari surilmaydi