PANELLI TURAR JOY BINOLARINI HISOBLASHGA QO’YILADIGAN TALABLAR

Authors

  • Toxirov J.O. Author
  • Jobbarberganov J.R. Author

Abstract

     Ushbu maqolada panelli turar joy binolarining konstruktiv xavfsizligi, mustahkamligi, bikrligi, ustuvorligi va ekspluatatsion ishonchliligini ta’minlashga qaratilgan hisoblash talablari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi panelli turar joy binolarini hisoblash va loyihalashga qo’yiladigan zamonaviy talablarni dunyo amaliyoti, MDH davlatlarida qo’llaniladigan me’yoriy-hisoblash yondashuvlari hamda O’zbekiston Respublikasining amaldagi qurilish me’yorlari asosida qiyosiy tahlil qilish, ularning o’zaro o’xshash va farqli jihatlarini aniqlash hamda O’zbekiston sharoitida qo’llash imkoniyatlarini baholashdan iborat. Tadqiqot davomida panelli konstruktiv tizimlarning fazoviy ishlashi, doimiy va vaqtinchalik yuklar, shamol va seysmik ta’sirlar, konstruktiv elementlarning mustahkamligi va deformatsiyalanishi, konstruktiv tizimning umumiy turg’unligi, poydevor va gruntning birgalikdagi ishlashi, shuningdek, panellar orasidagi gorizontal va vertikal birikmalarning hisoblashdagi o’rni o’rganilgan. Hisoblash metodikalarining rivojlanishi nuqtayi nazaridan sonli usullar, xususan, chekli elementlar usuliga asoslangan fazoviy hisoblash modellarining imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari panelli binolarning ishonchli hisoblash modeli faqat alohida panellarning mustahkamligini emas, balki ularning o’zaro bog’lanishi, choklarning deformatik xususiyatlari va butun konstruktiv tizimning birgalikdagi ishlashini aks ettirishi zarurligini ko’rsatadi. Qiyosiy tahlil asosida zamonaviy hisoblash yondashuvlarida konstruktiv tizimning chegaraviy holatlari bilan bir qatorda seysmik bardoshlilik, deformatsion holat, buzilishga qarshilik va konstruktiv birikmalarning real ishlash xususiyatlarini hisobga olishga bo’lgan talablar tobora ortib borayotgani aniqlandi. O’zbekiston sharoitida esa ushbu yondashuvlarni hududning yuqori seysmikligi, iqlimiy ta’sirlar, mahalliy qurilish materiallari va amaldagi me’yoriy talablar bilan uyg’unlashtirish muhim hisoblanadi. Olingan natijalar panelli turar joy binolarini loyihalash va hisoblash metodikasini takomillashtirish, konstruktiv xavfsizlikni oshirish, hisoblash modellarining aniqligini yaxshilash hamda zamonaviy raqamli modellashtirish vositalaridan samarali foydalanish uchun ilmiy va amaliy asos bo’lib xizmat qiladi.

     В данной статье исследованы требования к расчёту панельных жилых зданий, направленные на обеспечение конструктивной безопасности, прочности, жёсткости, устойчивости и эксплуатационной надёжности. Основной целью исследования является сравнительный анализ современных требований к расчёту и проектированию панельных жилых зданий на основе мировой практики, нормативно-расчётных подходов, применяемых в странах СНГ, а также действующих строительных норм Республики Узбекистан, выявление их сходств и различий и оценка возможностей их применения в условиях Узбекистана. В ходе исследования изучены пространственная работа панельных конструктивных систем, постоянные и временные нагрузки, ветровые и сейсмические воздействия, прочность и деформативность конструктивных элементов, общая устойчивость конструктивной системы, совместная работа фундамента и грунта, а также роль горизонтальных и вертикальных соединений между панелями в расчёте. С точки зрения развития расчётных методов проанализированы возможности численных методов, в частности пространственных расчётных моделей, основанных на методе конечных элементов. Результаты исследования показывают, что надёжная расчётная модель панельных зданий должна учитывать не только прочность отдельных панелей, но и их взаимосвязь, деформативные характеристики стыков, а также совместную работу всей конструктивной системы. На основе сравнительного анализа установлено, что в современных расчётных подходах наряду с предельными состояниями конструктивной системы всё большее значение приобретают требования по учёту сейсмостойкости, деформационного состояния, сопротивления разрушению и реальных условий работы конструктивных соединений. В условиях Узбекистана важное значение имеет согласование данных подходов с высокой сейсмичностью территории, климатическими воздействиями, характеристиками местных строительных материалов и действующими нормативными требованиями. Полученные результаты могут служить научной и практической основой для совершенствования методики расчёта и проектирования панельных жилых зданий, повышения конструктивной безопасности, увеличения точности расчётных моделей и эффективного применения современных средств цифрового моделирования.

     This article investigates the requirements for the structural analysis of panel residential buildings aimed at ensuring structural safety, strength, stiffness, stability, and serviceability. The primary objective of the study is to comparatively analyze modern requirements for the structural analysis and design of panel residential buildings based on international practice, regulatory and analytical approaches applied in the CIS countries, as well as the current building codes and standards of the Republic of Uzbekistan, with the aim of identifying their similarities and differences and assessing the possibilities of their application under the conditions of Uzbekistan. The study examines the spatial behavior of panel structural systems, permanent and variable loads, wind and seismic actions, the strength and deformability of structural elements, the overall stability of the structural system, the interaction between foundations and soil, as well as the role of horizontal and vertical connections between panels in structural analysis. From the perspective of the development of analytical methods, the capabilities of numerical methods, particularly three-dimensional structural analysis models based on the finite element method, are analyzed. The results of the study demonstrate that a reliable analytical model of panel buildings should account not only for the strength of individual panels but also for their interaction, the deformability characteristics of joints, and the integrated behavior of the entire structural system. Based on the comparative analysis, it is established that modern structural analysis approaches increasingly emphasize, in addition to the limit states of structural systems, the consideration of seismic resistance, deformation behavior, resistance to failure, and the actual performance characteristics of structural connections. Under the conditions of Uzbekistan, it is particularly important to harmonize these approaches with the high seismicity of the region, climatic actions, the characteristics of locally available construction materials, and applicable national regulatory requirements. The results obtained can serve as a scientific and practical basis for improving the structural analysis and design methodology of panel residential buildings, enhancing structural safety, increasing the accuracy of analytical models, and promoting the effective application of modern digital modeling tools.

References

Published

2026-09-17