Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
Respublika miqyosidagi ilmiy-amaliy onlayn konferensiyasida Aniq va tabiiy fanlari; Pedagogika fanlari; Ijtimoiy-gumanitar fanlari; Texnika fanlari; Tibbiyot fanlari o'rin olgan.
O`ZBEKISTON SSR JANUBIY HUDUDLARIDA SUD TIZIMINI ISLOH QILISH SIYOSATI VA UNING AMALGA OSHIRILISHI (XX-ASRNING 30-YILLARI MISOLIDA)
Annotatsiya: Ushbu maqola XX-asrning 30-yillari misolida O‘zbekiston SSR janubiy hududlarida sud tizimini isloh qilish siyosatini va uning amalga oshirilishini tahlil qiladi. Tadqiqot Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida xalq va okrug sudlarining faoliyati, sud kadrlarini tayyorlash, huquqiy va ma’muriy islohotlar hamda ish yuritish tizimidagi muammolarni o‘rganadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sud tizimining markazlashtirilishi, kadrlarning yetishmasligi va huquqiy islohotlar sud organlarining samarali ishlashiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Аннотация: Статья анализирует политику реформирования и реализацию судебной системы в южных регионах Узбекской ССР в 1930-е годы. Исследование охватывает деятельность народных и окружных судов Кашкадарьинской и Сурхандарьинской областей, кадровое обеспечение, правовые и административные реформы, а также проблемы ведения дел. Результаты показывают, что централизация системы, нехватка кадров и правовые реформы существенно повлияли на эффективность работы судов. Abstract: This article examines the reform policies and implementation of the judicial system in the southern regions of the Uzbek SSR during the 1930s. The study investigates the activities of people’s and district courts in Kashkadarya and Surkhandarya, judicial staffing, legal and administrative reforms, and challenges in case management. The findings indicate that centralization, staff shortages, and legal reforms significantly impacted the efficiency of the courts.
Kalit so‘zlar: sud tizimi, sud islohotlari, O‘zbekiston SSR, Qashqadaryo, Surxondaryo, xalq sudyalari, okrug sudlari, kadrlar tayyorlash, huquqiy islohotlar, ma’muriy boshqaruv.
Ключевые слова: судебная система, судебные реформы, Узбекская ССР, Кашкадарьинская область, Сурхандарьинская область, народные судьи, окружные суды, подготовка кадров, правовые реформы, административное управление.
Keywords: judicial system, judicial reforms, Uzbek SSR, Kashkadarya, Surkhandarya, people’s judges, district courts, judicial staffing, legal reforms, administrative management.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARI BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI
Annotatsiya. Ushbu tezisda raqamli iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim muassasalari (OTM) boshqaruvini takomillashtirishning nazariy-uslubiy asoslari qisqacha tizimlashtirilgan. Endogen o‘sish, inson kapitali, texnologiyani qabul qilish va axborot assimetriyasi nazariyalari tahlil qilinib, ularning sintezi asosida OTM boshqaruvining to‘rt darajali kontseptual arxitekturasi (institutsional-huquqiy, raqamli-texnologik, moliyaviy-iqtisodiy va inson kapitali darajalari) ishlab chiqilgan. Xorijiy davlatlar (Vetnam, Qozog‘iston, Xitoy) tajribasi umumlashtirilib, O‘zbekistonning BMT Elektron hukumat rivojlanish indeksi (EGDI) dinamikasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida OTM boshqaruvini takomillashtirishning bosqichma-bosqich yo‘nalishlari va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: raqamli iqtisodiyot, oliy ta’lim muassasasi boshqaruvi, sun’iy intellekt, institutsional islohot, EGDI, adaptiv boshqaruv
ASARLARNI O‘RGANISH JARAYONIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KITOBXONLIK KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya:Mazkur tezisda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kitobxonlik ko‘nikmalarini shakllantirish va rivojlantirishning pedagogik asoslari tahlil qilingan. Badiiy asarlarni o‘rganish jarayonida o‘quvchilarning o‘qish texnikasi, matn mazmunini anglash, qahramonlar faoliyatini tahlil qilish hamda mustaqil fikr yuritish ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar va axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanishning samaradorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, badiiy asarlar bilan muntazam ishlash boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kitobxonlik madaniyatini shakllantirish, nutqini boyitish, tafakkurini rivojlantirish va ma’naviy-axloqiy tarbiyasini yuksaltirishda muhim omil hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: badiiy asar, kitobxonlik, boshlang‘ich ta’lim, pedagogik texnologiya, interfaol metodlar, o‘qish kompetensiyasi, mustaqil fikrlash, nutq madaniyati.
SOLIQ MAJBURIYATLARINI BAJARISHDA DEKLARATSIYALARNI NAZORAT QILISH VA XATOLIKLARNI KAMAYTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI (IHHT/OECD VA XVJ TAVSIYALARI ASOSIDA)
Annotatsiya: Mazkur tezisda soliq majburiyatlarini bajarishda deklaratsiyalarni nazorat qilishning ahamiyati, deklaratsiyalarda uchraydigan xatoliklarning kelib chiqish sabablari hamda ularni kamaytirish bo‘yicha Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) va Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) tavsiyalari tahlil qilingan. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasida qo‘llanilayotgan risklarni boshqarish tizimi, elektron deklaratsiyalar, avtomatlashtirilgan nazorat mexanizmlari hamda oldindan to‘ldirilgan (pre-filled) deklaratsiyalarning afzalliklari yoritilib, ularni O‘zbekiston soliq ma’murchiligi tizimiga tatbiq etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: soliq deklaratsiyasi, soliq majburiyati, soliq ma’murchiligi, OECD, XVJ, TADAT, risklarni boshqarish, elektron deklaratsiya, avtomatlashtirilgan nazorat, raqamlashtirish.
YANGI YARATILGAN PIYOZNING MALLA NAVINI ISTIQBOLLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi sharoitida ertapishar piyozning seleksiya ishlari natijasida yaratilgan Malla navini hosildorlik va yetishtirishda iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: nav namunlari, nav, barg, urug‘, piyozbosh balandligi, eni, meva vazni, kun, hosildorlik, rentabellik.
PIYOZ SELEKSIYASI UCHUN BIRLAMCHI MANBALAR TANLASH
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqlim sharoitida ertapishar piyozning nav namunalarini morfobiologik, xo‘jalik muhim belgilari bo‘yicha baholash, seleksiya ishlari uchun boshlang‘ich manba ajratish bo‘yicha olingan natijalar bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: nav namunlari, nav, barg, urug‘, piyozbosh balandligi, eni, meva vazni, kun, hosildorlik.
EKISH SXEMALARINI TARVUZ MEVASINING O‘RTACHA VAZNIGA VA HOSILDORLIGIGA TA’SIRI
Annotatsiya: Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyati tuproq iqlim sharoitida takroriy muddatda tarvuz ekinida yuqori va sifatli hosil olish uchun maqbul oziqlanish maydonlarini o‘rganish va olingan natijalar bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: turli ekish sxemalari, nav, barg, urug‘, meva balandligi, eni, meva vazni, tarvuz, kun, hosildorlik.
BUXORO VILOYATI SHAROITIDA ChERRI POMIDORNI TURLI TEXNOLOGIK USULDA YETISHTIRISH NATIJALARI
Annotatsiya. Mazkur tadqiqotda ochiq dala sharoitida yetishtirilgan pomidorining Fazilat cherri navida turli agrotexnik usullar (soya beruvchi setka, tirgovuch hamda shpalera usullari) qo‘llanilganda o‘simlikning fenologik rivojlanish bosqichlari o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, qo‘llanilgan agrotexnik tadbirlar pomidor o‘simligining o‘sish va rivojlanish muddatlariga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. Xususan, shpalera va soya beruvchi setka qo‘llanilgan variantlarda vegetatsiya davri nisbatan qisqargani va mevalarning tezroq pishishi kuzatildi. Nazorat variantiga nisbatan boshqa usullarda o‘simliklarning gullash va meva pishish fazalari biroz ertaroq sodir bo‘lgani qayd etildi. Olingan natijalar pomidor yetishtirishda samarali agrotexnik usullarni tanlash orqali o‘simlik rivojlanishini boshqarish va hosildorlikni oshirish mumkinligini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: cherri pomidor, Fazilat cherry navi, ochiq dala, shpalera, soyalatish to‘ri, fenologik fazalar, biometrik ko‘rsatkichlar, hosildorlik.
HISTORY OF THE FORMATION AND DEVELOPMENT OF NEW AGROTECHNOLOGIES IN COTTON GROWING IN THE ANDIJAN REGION IN THE 90S OF THE 20TH CENTURY
Annotation: The article analyzes the introduction of new agrotechnologies in the cotton growing of the Andijan region in the early years of independence in the context of agrarian reforms. In particular, the first application of the technologies of sowing seeds under film and drip irrigation, their economic and agrotechnical significance, experiences in archival documents, and subsequent stages of development are covered.
Keywords: cotton growing, agrotechnology, sowing seeds under film, drip irrigation, farming, water saving, independence.
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNI BOSHQARISHDA TASHKILIY VA IQTISODIY MEXANIZMLARNING INTEGRATSIYASI: ANDIJON VILOYATI MISOLI
Annotatsiya: Ushbu maqolada suv resurslaridan foydalanish faoliyatini boshqarishda tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlarning o'zaro integratsiyasiga asoslangan yangicha boshqaruv modeli taqdim etiladi. Mavjud yondashuvlardan farqli ravishda, suv xo'jaliklari tashkiliy tuzilmasi va suv taqsimotining iqtisodiy mexanizmlari (narx siyosati, to'lov tizimi, subsidiyalar, rag'batlantirish) bir-biri bilan integratsiyalashgan holda tizimli model sifatida ishlab chiqilgan. Modelda boshqaruv qarorlarining tashkiliy va iqtisodiy samaradorlik o'rtasidagi bog'liqlik aks ettirilgan bo'lib, Andijon viloyati misolida uni qo'llash suv taqsimotidagi yo'qotishlarni 47% ga kamaytirish va suvdan foydalanish samaradorligini 38% ga oshirish imkoniyatini berishi ko'rsatilgan.
Kalit so'zlar: suv resurslari boshqaruvi, tashkiliy mexanizm, iqtisodiy mexanizm, integratsiyalashgan model, suv foydalanuvchilar uyushmalari, narx siyosati, Andijon viloyati, suv samaradorligi.
RISKLARNI BOSHQARISHNING INTEGRATSIYALANGAN MODELI (ERM)-NI ZAMONAVIY FAOLIYAT SHAROITLARIGA MOSLASHTIRISH
Annotatsiya. Globallashuv, raqamlashtirish va iqtisodiy noaniqlik kuchaygan davrda risklarni boshqarishning integratsiyalashgan modeli (ERM)ni zamonaviy tashkilotlar faoliyatiga moslashtirish masalalariga bag‘ishlangan. Tizimli yondashuv va xalqaro standartlar (COSO ERM va ISO 31000) tahlili asosida, korxonalarda yuzaga kelayotgan moliyaviy, operatsion va strategik risklarni oldindan aniqlash, baholash hamda ularni korporativ boshqaruvga uzviy integratsiyalash mexanizmlari takomillashtirilgan
Kalit so‘zlar: Risklarni boshqarish, Integratsiyalashgan model (ERM), COSO ERM, ISO 31000, korporativ boshqaruv, barqarorlik, strategik rejalashtirish.
KOMMUNIKATIV YONDASHUV ASOSIDA O'RTA MAKTAB O'QUVCHILARINING INGLIZ TILIDA OG'ZAKI NUTQ KO'NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Annotatsiya: Ushbu maqolada o'rta maktab o'quvchilarining ingliz tilida og'zaki nutq ko'nikmalarini rivojlantirishda kommunikativ yondashuvning ahamiyati va qo'llanilish metodikasi tahlil qilinadi. Tahlil natijalariga ko'ra, kommunikativ yondashuv o'quvchilarning real hayotiy vaziyatlarda til vositalaridan foydalanish qobiliyatini oshirishi, motivatsiyani kuchaytirishi va nutqiy faoliyatning barcha turlarini integratsiyalashga imkon berishi aniqlangan. Abstract: This article analyzes the importance and methodology of the communicative approach in the development of oral communication skills in English of secondary school students. According to the results of the analysis, it was found that the communicative approach increases the ability of students to use language tools in real-life situations, increases motivation, and allows them to integrate all types of speech activity. Аннотация: В данной статье анализируется значение и методология коммуникативного подхода в развитии навыков устной коммуникации на английском языке у учащихся средних школ. По результатам анализа установлено, что коммуникативный подход повышает способность учащихся использовать языковые средства в реальных жизненных ситуациях, повышает мотивацию и позволяет им интегрировать все виды речевой деятельности.
Kalit so'zlar: kommunikativ yondashuv, nutqiy kompetensiya, ingliz tili ta'limi, o'rta maktab, metodika, interaktiv metodlar, kommunikativ faollik.
Keywords: communicative approach, speech competence, English language education, secondary school, methodology, interactive methods, communicative activity.
Ключевые слова: коммуникативный подход, речевая компетенция, преподавание английского языка, средняя школа, методология, интерактивные методы, коммуникативная деятельность.
IMMUNOHISTOCHEMICAL STUDIES IN THE DIAGNOSIS OF PROSTATE CANCER
The last decade has been marked by the search for new methods of diagnosing prostate cancer that can provide a more accurate assessment of its outcomes, thereby minimizing negative effects and maximizing the positive impact of existing treatment methods. The most active area of ​​scientific research has become the study of associated molecular biological markers characterizing the processes of proliferation, apoptosis and neoangiogenesis of tumor tissue.
SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA YANGI ANTIBIOTIKLARNI ANIQLASH
Mazkur tadqiqotda global sog‘liqni saqlash tizimidagi eng jiddiy xavflardan biri bo‘lgan antibakterial rezistentlik (bakteriyalarning dorilarga chidamliligi) muammosiga qarshi kurashda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining o‘rni yoritilgan. An’anaviy antibiotiklarni kashf qilish jarayoni ko‘p vaqt va katta moliyaviy resurslarni talab qiladi. Mashinali o‘rgatish va chuqur o‘rgatish algoritmlari esa millionlab kimyoviy birikmalarni qisqa fursatda skrening qilish, ularning biologik faolligi va toksikligini yuqori aniqlikda bashorat qilish imkonini beradi. Maqolada SI modellashtirish orqali topilgan yangi antibiotik birikmalari (masalan, Halitsin) tahlil qilinib, ushbu texnologiyalarning farmatsevtika sohasidagi istiqbollari va amaliy ahamiyati baholangan.
sun’iy intellekt, antibiotiklar, antibakterial rezistentlik, mashinali o‘rgatish, molekulyar skrening, farmatsevtika.
RUHIY HOLATNI IFODALASHDA IBORALARNING O‘RNI
Annotatsiya: mazkur maqolada badiiy matnda qahramonlarning ichki kechinmalari, psixologik holati va intellektual-empirik faoliyatini ifodalashda frazeologik birliklarning tutgan o‘rni va lingvopoetik imkoniyatlari tadqiq etilgan. Yozuvchi Shahodat Isaxonovaning tarixiy romanlarida personajlar ruhiy olamining nozik qirralari, ularning nutqiy voqelanishi hamda asarning badiiy estetik taʼsirchanligini oshirishga xizmat qilgan iboralar tahlilga tortilgan. Iboralarning qahramonlar ongidagi hadiksirash, bezovtalik, tashvish va ikkilanish kabi ichki psixologik jarayonlarni kitobxon ko‘z o‘ngida qabariq va yorqin gavdalantirishdagi semantik ko‘chish mexanizmlari ochib berilgan.
Kalit so‘zlar: psixologik holat, ruhiy kechinma, Shahodat Isaxonova, tarixiy roman, ibora, semantik ko‘chish, badiiy estetik, kontekstual maʼno, lingvopoetika.
Annotatsiya: Ushbu maqolada madaniyatlararo va tillararo muloqotda lakunaning o'rni va unga asos bo'luvchi til birliklari esa lakunar so'zlar ekanligi, ularning milliy-madaniy mazmunni ifodalashdagi o'rni hamda til va madaniyat o'rtasidagi uzviy bog'liqlik masalalari tahlil qilinadi. Lakunarlar muayyan xalqning tarixiy tajribasi, qadriyatlari, urf-odatlari va dunyoqarashini aks ettiruvchi til birliklari sifatida tavsiflanadi.
Kalit so'zlar: til va madaniyat, madaniyatlararo muloqot, lingomadaniy birliklar, lakuna, lakunar so'zlar, madaniy ma'no.
FAVQULODDA KOMISSIYALARNING SHAKLLANISH BOSQICHLARI (1917-1920 YILLAR)
Annotatsiya: Ushbu maqola 1917–1920-yillarda Butunrossiya Favqulodda Komissiyasining (BFK) shakllanish bosqichlari, vakolatlari va ularning sovet hokimiyati barqarorligini ta’minlashdagi rolini tahlil qiladi. Tadqiqot komissiyaning siyosiy, huquqiy va repressiv funksiyalarini, front va armiyadagi faoliyatini, shuningdek, BFKning mahalliy hukumat organlari bilan o‘zaro aloqasini o‘rganadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, BFK sovet hokimiyatining mustahkamlanishi va aksilinqilobiy faoliyatni nazorat qilishda muhim vosita bo‘lgan. Abstract: This article analyzes the formation stages, authority, and role of the All-Russian Extraordinary Commission (Cheka/VRK) during 1917–1920. The study examines the commission’s political, legal, and repressive functions, its activities in the frontlines and army, and its interaction with local government institutions. Results indicate that the VRK was a key instrument in consolidating Soviet power and controlling counter-revolutionary activities. Аннотация: Статья посвящена анализу этапов формирования, полномочий и роли Всероссийской чрезвычайной комиссии (ВЧК) в 1917–1920 годах. Исследование рассматривает политические, правовые и репрессивные функции комиссии, её деятельность на фронтах и в армии, а также взаимодействие с местными органами власти. Результаты показывают, что ВЧК являлась ключевым инструментом в укреплении советской власти и контроле за антисоветской деятельностью.
Kalit so‘zlar: Sovet hukumat, Butunrossiya Favqulodda Komissiyasi, BFK, inqilobiy tribunallar, repressiya, siyosiy nazorat, 1917–1920, armiyada faoliyat, huquqiy vakolat, aksilinqilobiy kurash.
Keywords: Soviet government, All-Russian Extraordinary Commission, Cheka/VRK, revolutionary tribunals, repression, political control, 1917–1920, military activity, legal authority, counter-revolutionary measures.
Ключевые слова: Советская власть, Всероссийская чрезвычайная комиссия, ВЧК, революционные трибуналы, репрессии, политический контроль, 1917–1920, деятельность в армии, правомочия, борьба с контрреволюцией []
ШИРИН ҚАЛАМПИРНИНГ ОЧИҚ МАЙДОНЛАРДА ЕТИШТИРИШГА МОС F1 ДУРАГАЙЛАРИНИ ЯРАТИШДА ГЕНОМИК СЕЛЕКЦИЯ (GENOMIC SELECTION) НИ ҚЎЛЛАШНИНГ МОҲИЯТИ ВА АФЗАЛЛИКЛАРИ
Аннотация. Ширин қалампир (Capsicum annuum L.) Ўзбекистоннинг очиқ майдонларида етиштириладиган асосий сабзавот экинларидан бири ҳисобланади. Унинг ҳосилдорлиги, мева йириклиги ва девор қалинлиги, эрта пишарлиги ҳамда иссиқлик, қурғоқчилик ва шўрланишга чидамлилиги кўп сонли, аксарияти кичик таъсирга эга локуслар билан бошқариладиган полиген белгилардир. Анъанавий фенотипик танлаш ва алоҳида маркерларга асосланган селекция (MAS) бундай белгиларни етарли даражада самарали яхшилаш имконини бермайди. Мазкур мақолада геномик селекциянинг (Genomic Selection, GS) назарий-методологик асослари, башорат моделлари ва генотиплаш платформалари таҳлил қилиниб, технологияни ширин қалампирнинг очиқ майдон шароитига мослашган F1 дурагайларини яратишда қўллаш имкониятлари асосланган. Жаҳон адабиётлари таҳлили Capsicum spp. да мева белгилари бўйича башорат аниқлиги RKHS модели ёрдамида 0,73–0,84 ни, капсаициноидлар миқдори бўйича GWAS маркерлари қатъий эффект сифатида киритилганда 0,69 ни ташкил этишини кўрсатади; ота-она линияларининг генотипи асосида F1 авлод фенотипини имитация қилишда башорат қилинган ва кузатилган қийматлар ўртасидаги корреляция 0,833–0,908 га етган. Бу натижалар n та ота-она линиясидан ҳосил бўлувчи n(n–1)/2 та дурагай комбинациясини in silico саралаш ва фақат энг истиқболли 3–5 фоизини далада синаш имконини беради. GS ни жорий этиш селекция циклини 8–10 йилдан 3–4 йилгача қисқартириб, йиллик генетик ютуқни, селекционер тенгламасидан келиб чиқиб, 1,5–2,5 баробар оширишга хизмат қилади. Мақолада, шунингдек, технологияни Ўзбекистон шароитида босқичма-босқич жорий этиш йўл харитаси ва унинг ташкилий-иқтисодий чекловлари муҳокама этилган. Abstract. Sweet pepper (Capsicum annuum L.) is one of the principal vegetable crops grown in the open fields of Uzbekistan. Its yield, fruit size and pericarp thickness, earliness, and tolerance to heat, drought and salinity are polygenic traits governed by numerous loci of predominantly small effect. Conventional phenotypic selection and single-marker-assisted selection (MAS) are insufficiently effective for improving such traits. This paper analyses the theoretical and methodological foundations of genomic selection (GS), its prediction models and genotyping platforms, and substantiates the opportunities for applying this technology to the development of sweet pepper F1 hybrids adapted to open-field conditions. A review of the international literature shows that in Capsicum spp. prediction accuracies of 0.73–0.84 have been achieved for fruit traits using RKHS models, and up to 0.69 for capsaicinoid content when GWAS-derived markers are fitted as fixed effects; correlations between simulated and observed values reached 0.833–0.908 when F1 phenotypes were simulated solely from parental genotypes. These results make it possible to rank in silico all n(n–1)/2 hybrid combinations derived from n parental lines and to field-test only the most promising 3–5 per cent. Implementation of GS shortens the breeding cycle from 8–10 to 3–4 years and, according to the breeder's equation, increases the annual genetic gain by a factor of 1.5–2.5. A stepwise roadmap for introducing the technology under the conditions of Uzbekistan, together with its organisational and economic constraints, is also discussed.
Калит сўзлар: ширин қалампир, Capsicum annuum, геномик селекция, геномик селекция қиймати (GEBV), GBLUP, RKHS, SNP-маркерлар, F1 дурагай, гетерозис, таълим популяцияси, очиқ майдон, полиген белгилар.
Keywords: sweet pepper, Capsicum annuum, genomic selection, genomic estimated breeding value (GEBV), GBLUP, RKHS, SNP markers, F1 hybrid, heterosis, training population, open field, polygenic traits.
UMUMTA’LIM FANLARIDAN DARS SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA IJTIMOIY FANLAR INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada umumta’lim fanlarini o‘qitish jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) hamda ijtimoiy fanlar integratsiyasining dars samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Zamonaviy ta’lim sharoitida fanlararo integratsiyaga asoslangan yondashuv o‘quvchilarning tanqidiy va mantiqiy fikrlashini rivojlantirish, mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini shakllantirish hamda raqamli kompetensiyalarini takomillashtirishga xizmat qilishi yoritilgan. Shuningdek, AKT vositalaridan foydalanish orqali tarix, huquq, geografiya, ona tili va adabiyot kabi ijtimoiy fanlarni o‘qitishda interfaol metodlarning samaradorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayoniga zamonaviy raqamli texnologiyalarni integratsiya qilish o‘quvchilarning bilim sifati va o‘quv motivatsiyasini oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. В статье рассматривается роль интеграции информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) и общественных дисциплин в повышении эффективности обучения общеобразовательным предметам. Обосновано, что межпредметный подход способствует развитию критического мышления учащихся, формированию навыков самостоятельного обучения и совершенствованию цифровых компетенций. Особое внимание уделено применению современных цифровых технологий и интерактивных методов при преподавании истории, права, географии, родного языка и литературы. Результаты исследования подтверждают, что интеграция ИКТ в образовательный процесс положительно влияет на качество знаний, учебную мотивацию и познавательную активность учащихся.
Kalit so‘zlar: axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, integratsiya, fanlararo yondashuv, dars samaradorligi, raqamli ta’lim, ijtimoiy fanlar, interfaol metodlar, kompetensiyaviy yondashuv.
Ключевые слова: информационно-коммуникационные технологии, интеграция, межпредметный подход, эффективность обучения, цифровое образование, общественные науки, интерактивные методы, компетентностный подход.
DOGMATIK O‘QITISH METODINING PEDAGOGIK MOHIYATI VA ZAMONAVIY TA'LIM TIZIMIDAGI O‘RNI
Annotatsiya: Ushbu tezisda dogmatik o‘qitish metodining pedagogik mohiyati, uning o‘ziga xos xususiyatlari hamda zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, mazkur metodning afzallik va kamchiliklari, uni innovatsion pedagogik yondashuvlar bilan uyg‘unlashtirish imkoniyatlari yoritiladi. Ta’lim sifatini oshirishda an’anaviy va zamonaviy metodlarning o‘zaro uyg‘unligini ta’minlash muhimligini ko‘rsatadi. Tezisda dogmatik o‘qitish metodining afzalliklari va cheklovlari tahlil qilinib, uni interfaol hamda innovatsion pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish ta’lim samaradorligini oshirishning muhim omili ekani asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: dogmatik o‘qitish, pedagogik metod, an’anaviy ta’lim, zamonaviy ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv, interfaol ta’lim, pedagogik texnologiyalar, ta’lim samaradorligi, tanqidiy fikrlash, o‘quv jarayoni.
SUN'IY INTELLEKT ORQALI INGLIZ TILI TA'LIMINI TRANSFORMATSIYA QILISH: MUAMMOLAR, IMKONIYATLAR VA KELAJAK ISTIQBOLLARI
Annotatsiya: Ushbu tezisda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ingliz tili ta’limini transformatsiya qilishdagi o‘rni, mavjud muammolar hamda yangi imkoniyatlar tahlil qilingan. Raqamli pedagogikaning rivojlanishi sharoitida til o‘rgatish metodikasini shaxsiylashtirish, adaptiv platformalarni joriy etish hamda kognitiv yuklamani maqbullashtirish masalalari ilmiy jihatdan asoslangan. Shuningdek, ma’lumotlar xavfsizligi, akademik halollik va o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasi bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish hamda kelajak istiqbollarini belgilash bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, ingliz tili ta’limi, ta’lim transformatsiyasi, adaptiv o‘qitish, akademik halollik, raqamli pedagogika, kelajak istiqbollari.
КОНЦЕПЦИЯ ГЕРОЯ В РУССКОЙ ПОСТМОДЕРНИСТСКОЙ МАЛОЙ ПРОЗЕ РУБЕЖА XX–XXI ВЕКОВ
Аннотация. В статье осуществлен анализ трансформации концепции героя в художественном пространстве русской постмодернистской малой прозы рубежа XX–XXI веков. Исследованы механизмы децентрации, дегероизации и аннигиляции субъекта в русском художественном дискурсе, обусловленные гносеологическим пессимизмом эпохи. Рассмотрены ключевые нарративные стратегии: интертекстуальность, онимическая деструкция (лишение героя имени собственного), разрушение линейного хронотопа и симуляция сюжетного события. Особое внимание уделено деформации идентичности персонажа в условиях избыточной семиотизации текстового пространства.
Ключевые слова: постмодернизм, малая проза, децентрация, дегероизация, симулякр, интертекстуальность, онимическая деструкция, хронотоп, смерть субъекта.
OQ BOSH KARAMNING AGROBIOLOGIK XUSUSIYATLARI, OZIQAVIY AHAMIYATI VA UNI KARANTINDAGI ZARARKUNANDA HAMDA KASALLIKLARDAN HIMOYA QILISH
Annotatsiya. Ushbu maqolada oq bosh karam (Brassica oleracea var. capitata L.)ning botanik-agrobiologik xususiyatlari, Oʻzbekistonda tarqalgan navlarining hosildorlik koʻrsatkichlari, kimyoviy tarkibi hamda oziqaviy-tibbiy ahamiyati adabiyotlar tahlili asosida yoritilgan. Ekinni zararlovchi asosiy karantin va xoʻjalik ahamiyatiga ega zararkunanda hamda kasalliklar, ularga qarshi qoʻllaniladigan agrotexnik, biologik va fitosanitar kurash tadbirlarining samaradorligi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalarida keltirilgan jadval va diagrammalar orqali karam navlarining hosildorligi, entomofag hasharotlarning zararkunandalar populyatsiyasini pasaytirishdagi roli miqdoriy jihatdan asoslab berilgan. Xulosa qismida ekinni yetishtirish va uni karantin obyektlaridan himoya qilish boʻyicha amaliy tavsiyalar berilgan. Аннотация. В статье на основе анализа литературных источников рассмотрены ботанико-агробиологические особенности белокочанной капусты (Brassica oleracea var. capitata L.), показатели урожайности районированных в Узбекистане сортов, её химический состав и пищевая ценность. Проанализированы основные карантинные и хозяйственно значимые вредители и болезни культуры, а также эффективность агротехнических, биологических и фитосанитарных мер борьбы с ними. Представленные таблицы и диаграммы количественно обосновывают урожайность различных сортов капусты и роль энтомофагов в снижении численности популяции вредителей. В заключении даны практические рекомендации по выращиванию культуры и её защите от карантинных объектов. Annotation. Based on a review of literature sources, this article examines the botanical and agrobiological characteristics of white cabbage (Brassica oleracea var. capitata L.), the yield indicators of varieties cultivated in Uzbekistan, its chemical composition and nutritional value. The main quarantine and economically significant pests and diseases affecting the crop, as well as the effectiveness of agrotechnical, biological and phytosanitary control measures, are analysed. The tables and diagrams presented quantitatively substantiate the yield of different cabbage varieties and the role of entomophagous insects in reducing pest population density. The conclusion provides practical recommendations for cultivating the crop and protecting it from quarantine objects.
Kalit soʻzlar: oq bosh karam, Brassica oleracea, agrobiologik xususiyatlar, karantin obyekti, zararkunanda, karam kuyasi, entomofag, fitosanitar nazorat, hosildorlik, oziqaviy qiymat.
Ключевые слова: белокочанная капуста, Brassica oleracea, агробиологические особенности, карантинный объект, вредитель, капустная моль, энтомофаг, фитосанитарный контроль, урожайность, пищевая ценность.
Keywords: white cabbage, Brassica oleracea, agrobiological features, quarantine object, pest, diamondback moth, entomophage, phytosanitary control, yield, nutritional value.
OILAVIY TARBIYA USLUBLARINING O‘SMIRLIK DAVRIDAGI ZO‘RAVONLIK VA BULLINGGA MOYILLIK BILAN O‘ZARO ALOQADORLIGI
Annotatsiya. Mazkur tezisda oilaviy tarbiya uslublarining o‘smirlarda zo‘ravonlik va bullingga moyillik shakllanishiga ta’siri ijtimoiy-psixologik jihatdan tahlil qilinadi. Oila muhitining, ota-onalarning farzand bilan muloqot uslubi hamda tarbiyaviy yondashuvlarining o‘smir shaxsining rivojlanishiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, oiladagi sog‘lom psixologik muhitning zo‘ravonlik va bullingning oldini olishdagi o‘rni ilmiy manbalar asosida asoslangan.
Kalit so‘zlar: o‘smir, oilaviy tarbiya, tarbiya uslublari, zo‘ravonlik, bulling, tajovuzkorlik, oilaviy munosabatlar, psixologik muhit.
MASOFAVIY TA’LIM SHAROITIDA O‘Z-O‘ZINI NAZORAT QILISH KO‘NIKMALARINING SHAKLLANISH BOSQICHLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada masofaviy ta’lim sharoitida talabalarda o‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘nikmalarining shakllanish jarayoni va uning bosqichlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etilgan. O‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘nikmalarining mohiyati, ularning metakognitiv faoliyat bilan bog‘liqligi yoritilib, har bir bosqichning pedagogik xususiyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari masofaviy ta’lim jarayonida talabalarning mustaqil ta’lim olish kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: masofaviy ta’lim, o‘z-o‘zini nazorat qilish, mustaqil ta’lim, metakognitiv ko‘nikmalar, refleksiya, ta’lim bosqichlari.
SHARQ OLIMLARINING BOLA TARBIYASIDA OILAVIY MUHITNING O’RNI YUZASIDAN NAZARIY TAHLILLARI
Abstract: A human child enters into social relations for the first time in the family in which he was born and raised. Its socialization, first of all, takes place in the system of interpersonal relations in its own family. The people who enter into an early social relationship with him are: his parents, his brother and other members of his family. It is important that the child matures as a person in the future and matures as a mature person, and in finding his place in life what kind of family he was brought up in, what psychological climate prevailed in the family, how his interaction with his own parents took place. Therefore, from the very beginning of the history of human culture, special attention has been paid to interpersonal relationships in the family, especially in it, the interaction of parents and children and children. We can see that this topic has a long past, on the example of the oral creativity of almost all nations. Аннотация: Человеческий ребенок впервые вступает в социальные отношения в семье, в которой он родился и вырос. Его социализация, прежде всего, происходит в системе межличностных отношений в его собственной семье. Люди, которые вступают с ним в ранние социальные отношения, это: его родители, его брат и другие члены его семьи. Важно, чтобы ребенок в будущем взрослел как личность и возмужал как зрелый человек, а при поиске своего места в жизни - в какой семье он воспитывался, какой психологический климат царил в семье, как проходило его взаимодействие с собственными родителями. Поэтому с самого начала истории человеческой культуры особое внимание уделялось межличностным отношениям в семье, особенно взаимодействию родителей и детей и самих детей. Мы видим, что эта тема имеет давнее прошлое. Annotatsiya: Inson bolasi o’zi tug’ilib o’sgan oilasida ilk bor ijtimoiy munosabatlarga kirishadi. Uning ijtimoiylashuvi, avvalo, o’z oilasidagi shaxslararo munosabatlar tizimida amalga oshadi. U bilan dastlabki ijtimoiy munosabatlarga kirishuvchi odamlar: uning ota-onasi, aka-opasi va oilasidagi boshqa a’zolardir. Bolaning kelajakda shaxs sifatida shakllanib, yetuk inson bo’lib kamol topishi hamda hayotda o’z o’rnini topib ketishida uning qanday oilada tarbiyalanganligi, oilada qanday psixologik iqlim hukm surganligi, o’z ota-onasi bilan bo’lgan o’zaro munosabatlarining qanday tarzda kechganligi muhim ahamiyatga egadir. Shuning uchun ham insoniyat madaniyati tarixining ilk davrlaridanoq oiladagi shaxslararo munosabatlarga, ayniqsa, unda ota-ona va farzandlar hamda bolalarning o’zaro munosabatlariga alohida e’tibor berib kelingan. Bu mavzuning uzoq o’tmishga ega ekanligini biz deyarli barcha millat og’zaki ijodiyoti misolida ko’rishimiz mumkin.
STRESS VA TISH KASALLIKLARI O‘RTASIDAGI MUNOSABAT
Annotatsiya; Mazkur maqolada stressning inson organizmiga, xususan, og‘iz bo‘shlig‘i salomatligiga ta’siri ilmiy asoslarda yoritilgan. Stressning neyroendokrin va immun tizimga ta’siri, uning periodontal kasalliklar, kariyes, bruksizm hamda og‘iz shilliq qavati kasalliklari bilan bog‘liqligi keng tahlil qilindi. Shuningdek, stressni kamaytirish bo‘yicha profilaktik va terapevtik yondashuvlar ko‘rib chiqildi. Maqola stomatologiya sohasida ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, bakalavr va doktorantlar uchun dolzarb manba hisoblanadi.
Kalit so‘zlar; Stress Tish kasalliklari Periodontit Bruksizm Og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi.
JAVA TILIDA ANDROID PLATFORMASI UCHUN REST API BILAN ISHLASH: RETROFIT VA GSON KUTUBXONALARIDAN FOYDALANISH METODOLOGIYASI
Annotatsiya: Ushbu maqolada Java dasturlash tilida Android mobil ilovalarini RESTful veb-xizmatlar (REST API) bilan bog'lash masalasi Retrofit va Gson kutubxonalari misolida ko'rib chiqiladi. Zamonaviy mobil ilovalarning aksariyati serverdan ma'lumot olish yoki serverga ma'lumot yuborish uchun tarmoq orqali ishlaydi, shu sababli tarmoq qatlamini to'g'ri va samarali loyihalash dasturchi tayyorlash jarayonida muhim o'rin tutadi. Tadqiqotning maqsadi HttpURLConnection va Volley kabi an'anaviy yondashuvlar bilan solishtirganda Retrofit + Gson arxitekturasining afzalliklarini ko'rsatish hamda uni oliy ta'lim muassasalarida "Mobil ilovalar yaratish" va "Java dasturlash" fanlari doirasida o'qitish uchun bosqichma-bosqich metodik namunani taqdim etish. Tadqiqot metodologiyasi rasmiy texnik hujjatlarni tahlil qilish, ilmiy manbalarni qiyosiy o'rganish hamda amaliy dastur (case-study) loyihalashtirish usullariga asoslangan.
Kalit so'zlar: REST API, Android, Java, Retrofit, Gson, mobil ilovalar, tarmoq arxitekturasi, JSON, OkHttp, dasturiy ta'minot ta'limi.
KICHIK BIZNES SOHASIGA INVESTITSIYALARNI JALB ETISH MEXANIZMLARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Maqolada kichik biznes sohasiga investitsiyalarni jalb etish mexanizmlarining ilmiy-nazariy asoslari yoritilgan. Investitsion faollikka ta’sir etuvchi omillar tahlil qilinib, investitsiya jarayonlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: investitsiya, investitsion muhit, moliyalashtirish, tadbirkorlik, davlat qo‘llab-quvvatlashi.
SOLIQ RISKINING IQTISODIY MOHIYATI VA UNGA OID ILMIY QARASHLARNING NAZARIY TALQINI
Annotatsiya: Mazkur maqolada soliq tizimida soliq risklarini baholash va boshqarishning uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish, soliq to‘lovchilarning faoliyatini risk-orientirlangan yondashuv asosida tahlil qilish masalalari yoritilgan. Maqola doirasida soliq risklarini aniqlash mezonlari va ularni miqdoriy baholash modellari ko‘rib chiqilgan hamda O‘zbekiston soliq tizimida risklarni boshqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: soliq tushumlari, tahlika-tahlil, xavflar, samaradorlik, raqamli platforma, usullar va vositalar, ilg‘or axborot-kommunikasiya texnologiyalari, tahlil, optimallashtirish, soliq imtiyozlari, soliq stavkasi.