O‘ZBEK DISKURSIDA LISONIY ISHORA, JIMLIK VA BILVOSITA TA’SIRNING PRAGMATIK BIRLIKLAR ORQALI IFODALANISHI (ZAMONAVIY TARAQQIYOT VA FAN: 21-ASR YONDASHUVLARI, 2026)
Ushbu maqolada o‘zbek diskursida lisoniy ishora, jimlik va bilvosita ta’sirning pragmatik birliklar orqali ifodalanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqiy muloqotida bevosita aytilmagan ma’no, yashirin munosabat, ehtiyotkor tanqid, yumshatilgan iltimos va adresatga nozik ta’sir ko‘rsatish vositalarining pragmatik tabiatini aniqlashdan iborat. Maqolada lisoniy ishora, jimlik va bilvosita ta’sir alohida hodisalar sifatida emas, balki o‘zbek kommunikativ madaniyatida o‘zaro bog‘langan pragmatik mexanizmlar sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kontekstual, diskursiv va lingvokulturologik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek diskursida “mayli”, “o‘zingiz bilasiz”, “keyinroq ko‘rarmiz”, “boshqacharoq qilinsa yaxshi bo‘lardi”, “ruxsat bersangiz”, “shoshilmasak ham bo‘ladi” kabi birliklar ochiq ma’nodan tashqari yashirin kommunikativ signal ham yaratadi. Jimlik esa ayrim vaziyatlarda rad etish, norozilik, rozilik, hurmat, noqulaylik yoki muloqotni davom ettirmaslik belgisi sifatida talqin qilinadi. Maqola o‘zbek diskursida bilvosita ta’sirning milliy-madaniy asoslarini ochishga xizmat qiladi.
Keywords: lisoniy ishora, jimlik, bilvosita ta’sir, pragmatik birlik, o‘zbek diskursi, yashirin ma’no, implitsit axborot, nutqiy odob, kontekst, kommunikativ niyat, pragmalingvistika, milliy madaniyat.