ZAMONAVIY TARAQQIYOT VA FAN: 21-ASR YONDASHUVLARI
Ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari tо‘plamida Respublikamiz o’qituvchilari, soha mutaxasislari, ilmiy tadqiqotchilar, magistrlar, talabalarning ilmiy maqolalari о‘rin olgan
МЕТОДИКА ПРОВЕДЕНИЯ ИЗМЕРЕНИЙ И ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ СМЕЩЕНИЙ ГОРНОГО МАССИВА МЕТОДОМ ФИЗИЧЕСКОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ С ПРИМЕНЕНИЕМ RTK-МОНИТОРИНГА
В работе изложена методика проведения измерений смещений горного массива с использованием разработанной RTK-геодезической системы, а также методика экспериментальных исследований, основанная на физическом моделировании взрывного разрушения в сочетании с высокоточным геодезическим мониторингом. Методика измерений включает восемь этапов — от подготовки RTK-модуля до камеральной обработки — и обеспечивает автоматическую регистрацию координат контрольных маркеров, передачу данных в облачную базу и визуализацию в веб-интерфейсе RTK Tracker. Экспериментальные исследования выполнены на геометрически подобных физических моделях из пескобетонной смеси, спроектированных в среде КОМПАС-3D с контролем параметров бурения и заряжания. Подтверждена возможность количественной регистрации трёхмерных векторов смещения с сантиметровой точностью. Получены экспериментальные данные о ширине развала, смещении массы и контуре забоя, а также подтверждена применимость закона затухания смещений с коэффициентом n = 1,2–2,5.
физическое моделирование, RTK Tracker, контрольные маркеры, вектор смещения, пескобетонная модель, геометрическое подобие, буровзрывные работы, экспорт данных, закон затухания, фрагментация массива.
O‘SMIRLAR MUHITIDA ZO‘RAVONLIK HISSI VUJUDGA KELISH SHAROITLARINI O‘RGANISH
Mazkur tezisda o‘smirlar orasida zo‘ravonlik hissining vujudga kelishiga ta’sir etuvchi asosiy ijtimoiy-psixologik omillar hamda ularning o‘smir shaxsi va xulq-atvori shakllanishidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari, oilaviy muhit, tengdoshlar ta’siri va motivatsion omillarning zo‘ravonlik hissi rivojlanishidagi ahamiyati yoritiladi.
o‘smirlik davri, o‘smir xulq-atvori, zo‘ravonlik hissi, maydon nazariyasi,
“BACHADON ICHI INFEKSIYASI FONIDA HOMILA VA YANGI TUG’ILGAN CHAQALOQLARDA YO’LDOSH HAMDA O’PKALAR SHIKASTLANISHINING PREDIKTORLARINI ISHLAB CHIQISH”.
Bachadon ichi infeksiyalari bugungi kunda perinatal kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlarini belgilovchi asosiy omillardan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Jahon va milliy statistik ma’lumotlariga ko‘ra, homila ichi infeksiyalar homila rivojlanishining buzilishi, muddatidan oldin tug‘ruq, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda og‘ir adaptatsion holatlar hamda neonatal o‘limning muhim sabablaridan hisoblanadi. Infeksion omillar yo‘ldosh to‘qimalarida strukturaviy va funksional shikastlanishlarni yuzaga keltirib, uning trofik, respirator, transport hamda himoya vazifalarining izdan chiqishiga sabab bo‘ladi. Bunda xorion vorsinlari va desidual to‘qimalarda rivojlanadigan yallig‘lanish, mikrosirkulyator buzilishlar, trombotik jarayonlar va infarkt o‘choqlari homila gipoksiyasi hamda homila o‘sishining cheklanishiga olib keluvchi asosiy morfologik substratni tashkil etadi. Shu nuqtai nazardan, yo‘ldoshning patomorfologik tekshiruvi homila ichi infeksiyalarini tashxislash, ularning og‘irlik darajasini baholash va perinatal prognozni aniqlashda muhim diagnostik mezonlardan biri hisoblanadi.
Tadqiqot O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Respublika patologik anatomiya markazida amalga oshirildi. Tadqiqot materiali sifatida 2023–2024-yillar davomida bachadon ichi infeksiyasi tashxisi bilan yakunlangan 35 ta yo‘ldosh namunasi o‘rganildi. Olingan materiallar 10% neytral formalin eritmasida 48–72 soat davomida fiksatsiya qilinib, standart gistologik ishlov berish bosqichlaridan o‘tkazildi.
КОРРУПЦИЯГА ОИД ЖИНОЯТЛАР ТИЗИМИДА АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИБ СОДИР ЭТИЛАДИГАН ПОРАХЎРЛИК ЖИНОЯТЛАРИ УЧУН ЖАЗО ТАЙИНЛАШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Мазкур мақолада коррупцияга оид жиноятлар тизимида ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланиб содир этиладиган порахўрлик жиноятлари учун жазо тайинлаш амалиётини такомиллаштириш масалалари таҳлил қилинган. Муаллиф Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1999 йилдаги тегишли қарори ҳозирги кун талабларига жавоб бермаслигини таъкидлаб, пора предмети сифатида рақамли активлар ва электрон маблағларни эътироф этиш, шунингдек, автоматлаштирилган тизимлар, ботлар ёки рақамли платформа эгаларининг воситачилик мақомини ҳуқуқий жиҳатдан очиб бериш зарурлигини асослаб берган. Бундан ташқари, ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланиб содир этилган порахўрлик қилмишини жазони оғирлаштирувчи ҳолат сифатида Жиноят кодексининг 56-моддасига киритиш ва электрон пора предметини мусодара қилишда “муқобил мусодара” институтини жорий этиш каби қатор илмий-амалий таклифлар илгари сурилган.
коррупция, порахўрлик, ахборот-коммуникация технологиялари, рақамли активлар, электрон маблағлар, криптоактивлар, жазо тайинлаш, оғирлаштирувчи ҳолатлар, муқобил мусодара, жиноят қонунчилигини такомиллаштириш.
O‘ZBEK TILIDA SO‘Z TARTIBINING INFORMATSION STRUKTURA BILAN BOG‘LIQLIGI: TEMA VA REMA MUNOSABATI
Maqolada o‘zbek tilida so‘z tartibining informatsion struktura bilan bog‘liqligi tema va rema munosabati asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek gapida so‘zlarning joylashuvi faqat sintaktik tartib emas, balki axborotni taqsimlash, ma’lum va yangi ma’no qismlarini ajratish, kommunikativ urg‘u berish vositasi ekanini ko‘rsatishdan iborat. Maqolada tavsifiy, qiyosiy, funksional-semantik va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tilida odatiy SOV tartibi neytral axborot berishda faol bo‘lsa, inversiya, oldinga chiqarish, takror va urg‘u orqali rema ajratiladi, tema esa ko‘pincha oldingi kontekst bilan bog‘lanadi. Tadqiqotda tema-rema munosabatining nutqiy maqsad, matn bog‘liqligi va tinglovchiga ta’sir qilishdagi vazifalari yoritildi. Maqola natijalari o‘zbek sintaksisi, matn lingvistikasi, kommunikativ grammatika va akademik yozuvni o‘qitishda amaliy ahamiyatga ega.
so‘z tartibi, informatsion struktura, tema, rema, aktual bo‘linish, kommunikativ urg‘u, sintaksis, inversiya, kontekst, matn koherensiyasi.
O‘ZBEK DISKURSIDA LISONIY ISHORA, JIMLIK VA BILVOSITA TA’SIRNING PRAGMATIK BIRLIKLAR ORQALI IFODALANISHI
Ushbu maqolada o‘zbek diskursida lisoniy ishora, jimlik va bilvosita ta’sirning pragmatik birliklar orqali ifodalanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqiy muloqotida bevosita aytilmagan ma’no, yashirin munosabat, ehtiyotkor tanqid, yumshatilgan iltimos va adresatga nozik ta’sir ko‘rsatish vositalarining pragmatik tabiatini aniqlashdan iborat. Maqolada lisoniy ishora, jimlik va bilvosita ta’sir alohida hodisalar sifatida emas, balki o‘zbek kommunikativ madaniyatida o‘zaro bog‘langan pragmatik mexanizmlar sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kontekstual, diskursiv va lingvokulturologik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek diskursida “mayli”, “o‘zingiz bilasiz”, “keyinroq ko‘rarmiz”, “boshqacharoq qilinsa yaxshi bo‘lardi”, “ruxsat bersangiz”, “shoshilmasak ham bo‘ladi” kabi birliklar ochiq ma’nodan tashqari yashirin kommunikativ signal ham yaratadi. Jimlik esa ayrim vaziyatlarda rad etish, norozilik, rozilik, hurmat, noqulaylik yoki muloqotni davom ettirmaslik belgisi sifatida talqin qilinadi. Maqola o‘zbek diskursida bilvosita ta’sirning milliy-madaniy asoslarini ochishga xizmat qiladi.
lisoniy ishora, jimlik, bilvosita ta’sir, pragmatik birlik, o‘zbek diskursi, yashirin ma’no, implitsit axborot, nutqiy odob, kontekst, kommunikativ niyat, pragmalingvistika, milliy madaniyat.
Mazkur maqolada huquqiy oila tushunchasining nazariy-huquqiy mazmuni, uni huquqiy tizim va huquq tizimi kategoriyalaridan farqlash mezonlari, milliy huquqiy tizimlarni muayyan huquqiy oilaga birlashtiruvchi belgilar hamda zamonaviy huquqiy oilalarning asosiy turlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Huquq manbalari, huquqiy tafakkur, huquq ijodkorligi va huquqni qoʻllash uslubi, qonunchilikni tizimlashtirish, sud amaliyotining ahamiyati, huquqiy madaniyat va tarixiy rivojlanish huquqiy oilalarni tasniflashning asosiy mezonlari sifatida asoslanadi. Ayni paytda mamlakat huquqiy tizimi milliy davlatchilik, musulmon huquqi, odat huquqi va sovet huquqi tarixiy tajribasining muayyan taʼsirini saqlab qolgan mustaqil milliy huquqiy tizim ekanligi asoslanadi.
huquqiy oila, huquqiy tizim, huquq tizimi, milliy huquqiy tizim, roman-german huquqiy oilasi, anglo-sakson huquqi, diniy-anʼanaviy huquq, huquq manbasi, normativ-huquqiy hujjat, sud pretsedenti, huquqiy madaniyat, huquqiy anʼana.
GAMIFIKATSIYA TEXNOLOGIYASINING O‘ZBEK TILI TA’LIMIDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan gamifikatsiya (o‘yinlashtirish) texnologiyasining o‘zbek tili ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda raqamli texnologiyalar asrida o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishi hamda motivatsiyasini shakllantirishda o‘yin elementlaridan foydalanish usullari tahlil qilingan. Shuningdek, o‘zbek tili darslarida (grammatika, leksika va nutq o‘stirish yo‘nalishlarida) gamifikatsiyani tatbiq etishning pedagogik-psixologik jihatlari ko‘rib chiqilib, til o‘rgatish tizimini modernizatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Gamifikatsiya, o‘zbek tili ta’limi, o‘yinli texnologiyalar, motivatsiya, raqamli ta’lim, interaktiv metodlar, pedagogik innovatsiya.
OʻZBEKISTONDA KICHIK BIZNES SOHASI VA UNING RIVOJLANISHIDA INVESTITSIYALARNING AHAMIYATI
Maqolada kichik biznesga investitsiyalarni jalb etishning nazariy asoslari, investitsion faollikka ta’sir etuvchi omillar hamda moliyalashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida investitsiyalarni jalb etish samaradorligini oshirishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
investitsion muhit, investitsiya siyosati, tadbirkorlik, moliyalashtirish, investitsiya, kichik biznes, sog‘lom raqobat.
HUQUQ USTUNLIGI KONSEPSIYASINING MOHIYATI
Mazkur maqolada huquq ustunligi konsepsiyasining nazariy-huquqiy mazmuni, uning huquqiy davlat, demokratiya, inson huquqlari, qonuniylik, konstitutsiyaviylik va mustaqil sud hokimiyati bilan oʻzaro bogʻliqligi tahlil qilinadi. Huquq ustunligi va qonun ustunligi tushunchalarining oʻzaro nisbati ochib berilib, huquq ustunligi faqat normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishini emas, balki qonunlarning erkinlik, tenglik, adolat, huquqiy aniqlik va inson qadr-qimmati kabi umuminsoniy qadriyatlarga muvofiq boʻlishini ham talab qilishi asoslanadi.
huquq ustunligi, qonun ustunligi, huquqiy davlat, Konstitutsiya ustunligi, inson huquqlari, qonuniylik, huquqiy aniqlik, sud mustaqilligi, davlat hokimiyati, adolat, tenglik, huquqiy madaniyat.
F.K.GIRS TAFTISH HISOBOTIDA ZARAFSHON DARYOSINING YUQORI OQIMI AHOLISIDAN OLINADIGAN SOLIQ VA YIG'IMLAR TIZIMINING TAHLILI
Ushbu maqolada imperatorning maxfiy maslahatchisi Feodor Karlovich Girsning taftish hisoboti asosida Zarafshon daryosining yuqori oqimi hududida istiqomat qilgan aholidan olingan soliq va yig'imlarning tashkil etilish tartibi, ularning miqdori va o'zgarib borish jarayoni tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada Girsning o'lka soliq tizimidagi kamchiliklar yuzasidan chiqargan xulosalari hamda soliq islohotini takomillashtirish bo'yicha ishlab chiqqan taklif va tavsiyalari yoritilgan.
Turkiston, Zarafshon okrugi, F.K.Girs, yer solig'i, xiroj, tanob, soliq islohoti, qishloq jamoasi, G'aznachilik palatasi, 1871-yil, 1874-yil, 1877-yil 24-noyabr.
IQTISODIY TERMINLAR TIZIMIDA SO‘Z O‘ZLASHTIRISH XUSUSIYATLARI
Maqolada iqtisodiy terminlar tizimida soʻz oʻzlashtirish jarayonining lingvistik xususiyatlari tahlil qilingan. Iqtisodiy terminlarning manba tillari, ularning tilga kirish yoʻllari, fonetik, grafik, morfologik va semantik moslashuv jarayonlari yoritilgan. Shuningdek, lotin, fransuz va arab tillaridan oʻzlashgan iqtisodiy terminlarning shakllanishi hamda terminologik tizimdagi oʻrni misollar asosida izohlangan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy terminlarning xalqaro standartlashuv va milliy til meʼyorlari uygʻunligida rivojlanishini koʻrsatadi hamda oʻzbek va ingliz tillari iqtisodiy terminologiyasini qiyosiy oʻrganish uchun nazariy asos yaratadi.
iqtisodiy terminologiya, soʻz oʻzlashtirish, termin, terminologik tizim, iqtisodiy terminlar, etimologiya, semantik moslashuv, fonetik moslashuv, morfologik moslashuv, derivatsiya, xalqaro terminlar, ingliz tili, oʻzbek tili.
MAMLAKATIMIZDA SOLIQ RISKINI BAHOLASH VA BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada soliq tizimida soliq risklarini baholash va boshqarishning uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish, soliq to‘lovchilarning faoliyatini risk-orientirlangan yondashuv asosida tahlil qilish masalalari yoritilgan. Maqola doirasida soliq risklarini aniqlash mezonlari va ularni miqdoriy baholash modellari ko‘rib chiqilgan hamda O‘zbekiston soliq tizimida risklarni boshqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
soliq tushumlari, tahlika-tahlil, xavflar, samaradorlik, raqamli platforma, usullar va vositalar, ilg‘or axborot-kommunikasiya texnologiyalari, tahlil, optimallashtirish, soliq imtiyozlari, soliq stavkasi.
TASVIRIY SAN'AT MASHG‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDA PEDAGOGIK INNOVATSION KLASTER TEXNOLOGIYALARINING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada tasviriy san'at mashg‘ulotlarini tashkil etishda pedagogik innovatsion klaster texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari hamda ularni oliy pedagogik ta'lim jarayoniga joriy etish masalalari yoritilgan. Klaster texnologiyasining mazmuni, tarkibiy tuzilishi, ta'lim jarayonidagi o‘rni va bo‘lajak tasviriy san'at o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, ta'lim, fan va amaliyot integratsiyasini ta'minlashga xizmat qiluvchi metodik model ishlab chiqilgan hamda uning pedagogik samaradorligi asoslab berilgan.
tasviriy san'at, innovatsion ta'lim, klaster texnologiyasi, didaktika, kompetensiya, integratsiya, kreativlik, loyiha faoliyati.
BUDJET TASHKILOTLARIDA MAHSULOT (ISH, XIZMAT) ISHLAB CHIQARISH FAOLIYATI NATIJALARINI ANIQLASH VA HISOBDA AKS ETTIRISH
Tezisda budjet tashkilotlarida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish faoliyati natijalarini aniqlash va hisobda aks ettirish masalalari tadqiq etilgan. Moliyaviy natijani shakllantirish algoritmi Budjet kodeksining 60-moddasi talablari asosida modellashtirilib, davr xarajatlarini hisobga olish va rivojlantirish jamg‘armasi daromadini aniqlashning uslubiy jihatlari ochib berilgan. Faoliyat segmentlari kesimida moliyaviy natijani aniqlashning ko‘p bosqichli marjinal daromad modeli taklif etilgan bo‘lib, u foydali yo‘nalishlar tomonidan zararli yo‘nalishlarning yashirin subsidiyalanishini oshkor qiladi.
moliyaviy natija, realizatsiyadan sof tushum, davr xarajatlari, rivojlantirish jamg‘armasi, faoliyat segmenti, marjinal daromad, budjet hisobi.
DAVLAT BOSHQARUVINING SHAKLI SIFATIDA MONARXIYANING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA TURLARI
Mazkur maqolada davlat boshqaruvi shaklining asosiy koʻrinishlaridan biri boʻlgan monarxiyaning tushunchasi, tarixiy shakllanishi, siyosiy-huquqiy tabiati, asosiy yuridik belgilari va turlari davlat va huquq nazariyasi hamda konstitutsiyaviy huquq nuqtayi nazaridan tahlil qilingan. Monarx hokimiyatining merosiyligi, muddatsizligi, aholidan bevosita mandat olmasligi, siyosiy va yuridik javobgarlikdan ozodligi kabi anʼanaviy belgilarining zamonaviy konstitutsiyaviy monarxiyalardagi mazmuni ochib berilgan.
davlat shakli, davlat boshqaruvi shakli, monarxiya, monarx, mutlaq monarxiya, cheklangan monarxiya, konstitutsiyaviy monarxiya, parlamentar monarxiya, dualistik monarxiya, teokratik monarxiya, merosiy hokimiyat, parlament, hukumat, davlat boshligʻi.
HUQUQIY ONG VA HUQUQIY MADANIYATNI YUKSALTIRISHNING ZARUR SHARTI SIFATIDA HUQUQIY TARBIYANING AHAMIYATI
Mazkur maqolada huquqiy tarbiyaning shaxs, jamiyat va davlat huquqiy madaniyatini yuksaltirishdagi oʻrni, huquqiy ong, huquqiy bilim, huquqiy eʼtiqod va qonuniy xulq-atvorni shakllantirishdagi ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Huquqiy tarbiyaning huquqiy taʼlim, huquqiy targʻibot, maʼnaviy-axloqiy tarbiya, yuridik amaliyot va oʻzini oʻzi huquqiy tarbiyalash bilan oʻzaro bogʻliqligi ochib berilgan.
huquqiy ong, huquqiy madaniyat, huquqiy tarbiya, huquqiy taʼlim, huquqiy targʻibot, huquqiy savodxonlik, huquqiy xulq-atvor, qonunga hurmat, huquqiy nigilizm, maʼnaviy tarbiya.
GLOBAL RAQAMLASHTIRISH DAVRIDA FUQAROLIK JAMIYATI TRANSFORMATSIYALASHUVI TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada global raqamlashtirish jarayonlarining zamonaviy fuqarolik jamiyati institutlari transformatsiyasiga ta’siri ijtimoiy-falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi nafaqat texnik-iqtisodiy sohada, balki fuqarolik sub’ektligining mohiyati, jamoat fazosining tuzilishi va fuqarolik institutlarining faoliyat yuritish mexanizmlarida ham tizimli o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Maqolaning maqsadi — raqamlashtirishning O‘zbekistondagi fuqarolik jamiyati institutlari transformatsiyasiga ta’sir ko‘rsatish tendensiyalarini nazariy va empirik jihatdan aniqlashdan iborat. Tadqiqotda nazariy-falsafiy tahlil usullari bilan bir qatorda ijtimoiy so‘rovnoma natijalaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, aholining sezilarli qismi raqamli tengsizlik muammosidan xabardor, fuqarolik institutlari raqamlashtirishni asosan qisman o‘zlashtirgan, ijtimoiy tarmoqlar yetakchi kommunikatsiya kanaliga aylangan va milliy-madaniy xususiyatlarni hisobga oluvchi evolyusion yondashuv ustuvor deb baholanadi. Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda fuqarolik jamiyatining raqamli transformatsiyasi g‘arb tajribasini mexanik ko‘chirish emas, balki mahalliy ijtimoiy-madaniy kontekstga moslashgan, bosqichma-bosqich jarayon sifatida rivojlanishi lozim.
fuqarolik jamiyati, raqamli transformatsiya, jamoat fazosi, raqamli tengsizlik, elektron hukumat, fuqarolik sub’ektligi, O‘zbekiston.
SANOATLASHUV DARAJASINI OSHIRISHNING IQTISODIY QONUNIYATLARI, TAMOYILLARI VA OMILLARI
Mazkur maqolada sanoatlashuv darajasini oshirishning iqtisodiy qonuniyatlari, uning nazariy tamoyillari hamda rivojlanishga ta’sir etuvchi asosiy omillar iqtisodiy nazariya nuqtayi nazaridan tahlil qilingan. Petti–Klark, Engel, Kuznets, Cheneri–Sirkuin, Kaldor, Lyuis, Baumol va Rodrik nazariyalari asosida sanoatlashuvning tarkibiy transformatsiyadagi o‘rni yoritilgan hamda O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ilmiy xulosalar shakllantirilgan.
sanoatlashuv, tarkibiy transformatsiya, iqtisodiy o‘sish, Petti–Klark qonuni, Kaldor qonunlari, Verdoorn effekti, mehnat unumdorligi, deindustrializatsiya, sanoat siyosati.
MUHAMMAD AMINXON MADRASASI ME’MORCHILIGI VA UNING TARIXIY-BADIIY AHAMIYATI
Mazkur maqolada Xiva shahrining Ichan qal’a hududida joylashgan Muhammad Aminxon madrasasi me’moriy tuzilishi, qurilish uslubi, bezak san’ati hamda uning Xorazm me’morchilik maktabidagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritiladi. XIX asrda bunyod etilgan ushbu yodgorlikning shaharsozlik tizimidagi ahamiyati va badiiy yechimlari tahlil qilinadi.
Xiva, Ichan qal’a, madrasa, Xorazm me’morchiligi, peshtoq, hujra, koshin, tarixiy yodgorlik.
GMEI INTEGRAL INDEKSI ASOSIDA HUDUDIY BOSHQARUV SAMARADORLIGINI BAHOLASH VA PROGNOZLASHNING EKONOMETRIK YONDASHUVI
Mazkur tezisda GMEI (Green Management Efficiency Index) integral indeksi asosida hududiy boshqaruv samaradorligini baholash va prognozlashning ekonometrik yondashuvlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda hududiy boshqaruv samaradorligiga ta’sir etuvchi iqtisodiy, ekologik, institutsional va raqamli omillar tizimli ravishda tahlil qilinib, ularni yagona integral indeks orqali baholash metodikasi taklif etilgan. Shuningdek, ekonometrik modellashtirish va prognozlash usullari yordamida hududiy boshqaruv samaradorligining istiqboldagi o‘zgarish tendensiyalari aniqlanib, yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari hududiy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
GMEI integral indeksi, hududiy boshqaruv, ekonometrik model, prognozlash, yashil iqtisodiyot, integral baholash, barqaror rivojlanish, raqamli boshqaruv, institutsional samaradorlik, iqtisodiy modellashtirish.
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA SANOAT ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Maqolada kichik biznes subyektlarida sanoat ishlab chiqarish samaradorligini oshirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Ishlab chiqarish samaradorligiga ta’sir etuvchi texnologik, moliyaviy, tashkiliy, institutsional va bozor omillari tizimlashtirilib, resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarishni raqamlashtirish, kooperatsiyani rivojlantirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, mahsulot sifatini boshqarish hamda eksport salohiyatini kuchaytirishga doir takliflar ishlab chiqilgan. Kichik sanoat korxonalari samaradorligini kompleks baholash uchun integral ko‘rsatkichlar tizimi taklif etilgan.
kichik biznes, sanoat ishlab chiqarishi, ishlab chiqarish samaradorligi, mehnat unumdorligi, resurs tejamkorlik, raqamlashtirish, kooperatsiya, innovatsiya, eksport, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash.
THE IMPACT OF TEACHER FEEDBACK ON STUDENTS' SPEAKING
This paper examines the impact of teacher feedback on the development of students' speaking skills in second and foreign language classrooms. Speaking is widely regarded as one of the most challenging and anxiety-provoking skills to acquire, and the quality, timing, and type of feedback teachers provide can substantially influence learners' fluency, accuracy, confidence, and willingness to communicate. Drawing on second language acquisition theory and classroom-based research, this paper reviews the major forms of oral feedback, including explicit correction, recasts, elicitation, clarification requests, and metalinguistic feedback, and considers how each interacts with learner affect and motivation. The paper further discusses the balance between corrective and affective feedback, the role of feedback timing, and the importance of individualized, learner-centered approaches. Findings across the literature suggest that feedback which is consistent, specific, and delivered within a supportive classroom climate produces the strongest gains in oral proficiency, while feedback perceived as overly critical or poorly timed can increase anxiety and reduce participation. The paper concludes with pedagogical recommendations for teachers seeking to use feedback as a tool for sustained oral language development.<span lang="EN-US" style="font-size: 14.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-theme-font: minor-fareast; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: minor-bidi; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">
teacher feedback, speaking skills, oral proficiency, corrective feedback, second language acquisition, classroom communication
G`ayratjonova Mashkhurakhon Nuriddinovna
МЕНОПАУЗАЛ ГЕНИТОУРИНАР СИНДРОМИНИНГ КЛИНИК-ЭПИДЕМИОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ТАШХИСЛАШ УСУЛЛАРИ
Ушбу тезисда менопаузал генитоуринар синдромнинг замонавий таснифи, эпидемиологияси, патогенетик механизмлари, клиник хусусиятлари, ташхислаш мезонлари ҳамда даволашнинг ҳозирги ёндашувлари бўйича сўнгги илмий маълумотлар таҳлил қилинган. Шунингдек, маҳаллий ва тизимли гормонал терапия, гормонсиз даволаш усуллари, лазер технологиялари ва регенератив тиббиётнинг истиқболли йўналишлари ҳақидаги маълумотлар умумлаштирилган. Адабиётлар таҳлили ГУМСни эрта аниқлаш, индивидуаллаштирилган ташхис ва комплекс даволаш усулларини қўллаш аёлларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш ҳамда узоқ муддатли асоратларнинг олдини олишда муҳим аҳамиятга эга эканлигини кўрсатади.
генитоуринар менопаузал синдром, вулвовагинал атрофия, гипоэстрогенемия, диспареуния.
MATHEMATICAL MODELING AND ENHANCEMENT OF THE ECONOMIC EFFICIENCY OF HIGH-QUALITY COTTON–POLYESTER BLENDED YARN PRODUCTION TECHNOLOGY
This paper investigates the improvement of cotton–polyester blended yarn production technology through a comprehensive mathematical and mechanical analysis of the spinning process. The influence of key technological parameters on yarn quality is quantitatively described using mathematical models, and optimal control strategies are proposed to enhance production performance. Furthermore, the study highlights the novelty, practical significance, and economic benefits of the proposed technology for the textile industry of Uzbekistan. The developed mathematical framework provides a scientific basis for optimizing production processes, improving yarn quality, reducing manufacturing costs, and facilitating the digitalization and automation of modern textile enterprises.
mathematical modeling, blended yarn, cotton fiber, polyester fiber, deformation, stress, optimization, spinning technology, economic efficiency.
VOYAGA YETMAGANLARDA DEVIANT XULQNI HUQUQIY VA PSIXOLOGIK CHORALAR ORQALI OLDINI OLISH
Ushbu maqola voyaga yetmaganlarda deviant xulqni oldini olish va huquqiy-psixologik profilaktikani amalga oshirish masalalarini tahlil qiladi. Tadqiqot yoshlar orasida deviant xulq sabablarini aniqlash, profilaktik vositalar va ijtimoiy-psixologik metodlarni qo‘llash samaradorligini o‘rganadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, huquqiy va psixologik profilaktika yoshlar xulqini barqarorlashtirishda samarali vosita sifatida namoyon bo‘lad.
Deviant xulq, huquqiy profilaktika, psixologik profilaktika, voyaga yetmaganlar, yoshlar xulqi, ijtimoiy metodlar.
TOVUSH BOYLAMLARI ANATOMIYASI VA FONATSIYA FIZIOLOGIYASI: ZAMONAVIY TASAVVURLAR
Tovush boylamlari — ovoz hosil bo‘lishining asosiy anatomik substratidir. Ularning nozik gistologik tuzilishi, fonatsiya mexanizmi, registrlar fiziologiyasi hamda yosh va jinsga bog‘liq o‘ziga xosliklarini chuqur bilish nafaqat foniatriya, balki otorinolaringologiyaning barcha yo‘nalishlari uchun nazariy poydevor hisoblanadi. So‘nggi o‘n yilliklarda videolaringostroboskopiya, akustik ovoz tahlili va yuqori tezlikdagi videoendoskopiya kabi obyektiv diagnostika usullarining rivojlanishi tovush boylamining fiziologik ishlash mexanizmini chuqurroq tushunishni talab qilmoqda. Bu, ayniqsa, professional ovoz mutaxassislari va vokal ijrochilarida — jumladan o‘zbek milliy maqomi ijrochilarida — ovoz funksiyasi buzilishlarini erta bosqichda aniqlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ularning vokal texnikasi (registrlararo o‘tishlar, uzoq fonatsion yuklama) odatdagi nutq faoliyatidan farqli fiziologik talablarni qo‘yadi.
tovush boylamlari, lamina propriya, Hirano modeli, miyoelastik-aerodinamik nazariya, registrlar, presbifoniya.
MATEMATIK MODELLASHTIRISHNING TURLI SOHALARDAGI O’RNI
Ushbu maqolada matematik modellashtirishning mazmuni, uning ilm-fan va texnikadagi ahamiyati hamda iqtisodiyot, tibbiyot, ekologiya va muhandislik kabi turli sohalarda qo‘llanilish imkoniyatlari yoritilgan. Matematik modellashtirish murakkab jarayonlarni o‘rganish, tahlil qilish va prognozlashning samarali vositasi sifatida qaraladi.
matematik model, modellashtirish, prognozlash, optimallashtirish, axborot texnologiyalari, ilmiy tadqiqot.
O'SMIR QIZLARDA AUTODESTRUKTIV XULQNI OLDINI OLISHDA MAKTAB PSIXOLOGINING ROLI VA FAOLIYAT YO'NALISHLARI
Mazkur maqolada o'smir qizlarda autodestruktiv xulqni oldini olishda maktab psixologining ijtimoiy-psixologik roli va faoliyat yo'nalishlari tahlil qilinadi. Erta aniqlash, individual va guruhli psixologik yordam ko'rsatish, ota-onalar va pedagoglar bilan hamkorlik hamda profilaktik dasturlarni amalga oshirishdagi psixolog vazifalari ko'rib chiqiladi. Muallif tomonidan maktab psixologlari faoliyatini takomillashtirishga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
maktab psixologi, autodestruktiv xulq, o'smir qizlar, profilaktika, erta aniqlash, psixologik yordam, ijtimoiy-psixologik faoliyat, maktab psixologik xizmati.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA “YOLG‘IZLIK” KONSEPTINING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi “yolg‘izlik” konseptining lingvistik hamda lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda konseptning leksik ifodalanishi, semantik mazmuni va milliy-madaniy xususiyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, ingliz va o‘zbek xalqlarining til manzarasida yolg‘izlikning qanday talqin qilinishi, ushbu tushunchaning umumiy va farqli jihatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari konseptning til, tafakkur va madaniyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqligini ko‘rsatadi hamda qiyosiy tilshunoslik va lingvokulturologiya sohalari uchun muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.
yolg‘izlik konsepti, lingvokulturologiya, konsept, til manzarasi, qiyosiy tilshunoslik, semantik tahlil, ingliz tili, o‘zbek tili.