O‘ZBEK XALQ DOSTONLARIDA ONALIK MOTIVINING SYUJETNI HARAKATGA KELTIRUVCHI FUNKSIYASI
Keywords:
o‘zbek folklori, xalq dostoni, onalik motivi, syujet, kompozitsiya, epik vaziyat, qahramon taqdiri, motivatsiya, poetika, “Rustamxon”, “Malika ayyor”.Abstract
Mazkur tezisda o‘zbek xalq dostonlarida onalik motivining syujet-kompozitsion va funksional tabiati “Rustamxon” hamda “Malika ayyor” dostonlari misolida yoritiladi. Tadqiqotning asosiy e’tibori onalik hodisasining faqat ma’naviy-axloqiy mazmuniga emas, balki epik voqealar rivojini yuzaga keltirishi, qahramonning tanlovi va harakatiga turtki berishi, ziddiyatlarni kuchaytirishi yoki yumshatishi, shuningdek, syujetning muayyan bosqichlarini bir-biriga bog‘lashdagi vazifasiga qaratiladi. Doston poetikasida ona bilan bog‘liq voqealar ko‘pincha boshlang‘ich sabab, burilish nuqtasi yoki qahramon taqdirini belgilovchi motivatsion omil sifatida namoyon bo‘lishi ko‘rsatiladi. “Rustamxon” va “Malika ayyor”dagi epik vaziyatlarni funksional yondashuv asosida qiyoslash orqali onalik motivining individual obrazdan kengroq – syujetni tashkil etuvchi poetik birlik sifatidagi xususiyatlari ochib beriladi. Tadqiqotda motivologik, qiyosiy-tipologik, struktural-funksional, narratologik va poetik tahlil usullaridan foydalanildi.
