KORXONALARDA OLINADIGAN JORIY TOʻLOVLAR HISOBINI YURITISH TAHLILINI TAKOMILLSAHTIRISH
Abstract
Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar faoliyatining samaradorligi ko‘p jihatdan ularning moliyaviy resurslarini qay darajada to‘g‘ri boshqarishiga bog‘liq. Ayniqsa, pul mablag‘larining kirimi va chiqimi ustidan nazoratni ta’minlash, joriy to‘lovlarni o‘z vaqtida hisobga olish va ularni chuqur tahlil qilish korxonaning moliyaviy barqarorligini ta’minlovchi muhim omillardan biridir. Joriy to‘lovlar korxonaning asosiy faoliyati natijasida yuzaga keladigan pul tushumlari bo‘lib, ular orqali korxona o‘z majburiyatlarini bajaradi, ishlab chiqarish jarayonini uzluksiz davom ettiradi va foyda olish imkoniyatiga ega bo‘ladi [1].
Joriy to‘lovlar tushunchasi iqtisodiy mazmuniga ko‘ra korxonaning qisqa muddatli pul tushumlarini anglatadi. Ushbu tushumlar mahsulotlar realizatsiyasi, xizmatlar ko‘rsatish, bajarilgan ishlar uchun haq olish, shuningdek debitorlik qarzlarining qaytarilishi orqali shakllanadi. Shu jihatdan joriy to‘lovlar korxonaning real pul oqimlarini ifodalaydi va daromad tushunchasidan farq qiladi. Daromad hisobda aks ettirilgan bo‘lishi mumkin, ammo u hali real pul ko‘rinishida tushmagan bo‘lishi ehtimoli mavjud. Joriy to‘lovlar esa aynan pul oqimini ifodalaydi va shu sababli korxona likvidligini baholashda asosiy ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi [2].
Korxonalarda joriy to‘lovlar hisobini yuritish buxgalteriya tizimining muhim qismi bo‘lib, u pul mablag‘larining harakatini aniq va ishonchli aks ettirishga xizmat qiladi. Bunda barcha tushumlar tegishli hujjatlar asosida qayd etiladi va hisobvaraqlarda o‘z vaqtida aks ettiriladi. Hisob tizimining to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi korxonaga o‘z moliyaviy holatini real baholash imkonini beradi.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasi “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuni. – Toshkent, 2016.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. “Buxgalteriya hisobining milliy standartlari”. – Toshkent, 2020.
3. Karimov A.A., Joʻrayev B.B. Moliyaviy hisob. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2019.
4. Tursunov O.T., Raximov S.S. Buxgalteriya hisobi nazariyasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018.
5. Kieso D.E., Weygandt J.J., Warfield T.D. Intermediate Accounting. – Wiley, 2018.
6. Brigham E.F., Ehrhardt M.C. Financial Management: Theory and Practice. – Cengage Learning, 2017.
7. Atrill P., McLaney E. Accounting and Finance for Non-Specialists. – Pearson, 2019.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki materiallari va hisobotlari. – www.cbu.uz
9. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari. – www.stat.uz
10. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS). – IFRS Foundation, 2021.
