TA’LIM TIZIMIDA IMTIHONLARNING O‘QUVCHILAR RUHIYATIGA TA’SIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: imtihon stressi, o‘quvchi ruhiyati, kognitiv tormozlanish, test xavotirligi, eustress, distress, emotsional intellekt, pedagogik yondashuv, rezilyentlik, psixologik adaptatsiya, oilaviy muhit.Abstract
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy ta’lim tizimining fundamental tarkibiy qismi hisoblangan imtihon va sinov jarayonlarining o‘quvchilar ruhiyatiga, ularning emotsional, kognitiv, fiziologik va xulq-atvor xususiyatlariga ko‘rsatadigan ta’siri keng ko‘lamda, ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida imtihon xavotirligi (test anxiety) va imtihon stressining kelib chiqish mexanizmlari, Gans Selyening stress nazariyasi hamda Yerks-Dodson qonuniyati asosida ko‘rib chiqilgan. Maqolada me’yoriy hayajon (eustress) va destruktiv bosim (distress) o‘rtasidagi psixofiziologik chegaralar aniqlanib, surunkali stressning talaba va o‘quvchilar xotirasi, diqqat konsentratsiyasi hamda kognitiv moslashuvchanligiga salbiy oqibatlari ochib berilgan. Shuningdek, mikrosotsium subektlari — ota-onalar, pedagogik jamoa hamda tengdoshlar muhitining o‘quvchi psixologik barqarorligiga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganilgan. Maqola yakunida o‘quvchilarda psixologik barqarorlikni (rezilyentlik) oshirish, oila va maktab hamkorligini mustahkamlash hamda ta’lim muassasalarida preventiv psixologik xizmatni tashkil etish bo‘yicha kompleks amaliy tavsiyalar, psixokorreksion strategiyalar taklif etilgan.
References
1. G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. Yangi asr avlodi. – Toshkent, 2010. – 540 b.
2. Davletshin M.G. Zamonaviy maktab o‘qituvchisining psixologiyasi. – Toshkent, O‘zbekiston, 1999. – 180 b.
3. Umarov B.M. Ta’lim psixologiyasi va o‘smirlar ruhiyatidagi o‘zgarishlar. – Toshkent, Fan va texnologiya, 2015. – 230 b.
4. Xalilova N.I. Ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning psixologik salomatligini muhofaza qilish texnologiyalari. Maktab va hayot jurnali, 2-son, 2021. – B. 12-15.
5. Selye, H. (1976). The Stress of Life. New York: McGraw-Hill Education. – 512 p.
6. Zeidner, M. (1998). Test Anxiety: The State of the Art. New York: Plenum Press. – 440 p.
7. Dweck, C.S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House. – 320 p.
8. Spielberger, C.D., & Vagg, P.R. (1995). Test Anxiety: Theory, Assessment, and Treatment. Taylor & Francis. – 280 p.
9. Yerkes, R.M., & Dodson, J.D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology, 18, 459-482 p.
10. Barrett, L.F. (2017). How Emotions Are Made: The Secret Life of the Brain. Houghton Mifflin Harcourt. – 448 p
