ABELMOSCHUS MANIHOT ( L). MEDIK TURINING O‘SISHIGA TURLI MINERAL O‘G‘ITLARINI TA’SIRI
Abstract
Kirish. Zamonaviy farmakologiya va oʻsimlikshunoslikda biologik faol moddalarning (BFM) keng majmuasiga ega boʻlgan va anʼanaviy boʻlmagan dorivor hamda oziq-ovqat oʻsimliklarini introduksiya qilish va yetishtirishga boʻlgan qiziqish tobora ortib bormoqda (Xue et al., 2023). Shunday istiqbolli obyektlardan biri Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning tropik hamda subtropik mintaqalaridan kelib chiqqan, Malvaceae oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimlik – Abelmoschus manihot (L.) Medik. hisoblanadi. Mazkur turning gullari va barglari flavonoidlar (xususan, rutin, giperozid va miritsetin), polisaxaridlar hamda steroidlarga boy boʻlib, bu ularning yaqqol namoyon boʻluvchi yalligʻlanishga qarshi, antioksidant, kardioprotektor va immunomodulyatorlik taʼsirini belgilab beradi. Yuqori terapevtik va agronomik salohiyatga qaramay, A. manihot oʻsimligini oʻzining tabiiy arealidan tashqarida madaniylashtirishni muvaffaqiyatli yoʻlga qoʻyish bir qator ekologik cheklovlar bilan bogʻliq. Subtropik floraning tipik vakili boʻlgan ushbu oʻsimlik harorat rejimiga, insolyatsiya darajasiga va tuproq namligi bilan taʼminlanganligiga oʻta taʼsirchandir. Turning boshqa iqlim zonalariga (masalan, keskin kontinental qurgʻoqchil iqlim yoki moʻtadil kengliklar sharoitiga) koʻchirilishi muqarrar ravishda organizmning adaptiv qayta qurilishini keltirib chiqaradi (Хамраева, Усманова, 2025). Bu oʻsish surʼatlarining oʻzgarishi, habitusning transformatsiyasi, shuningdek, asosiy fenofazalar boshlanish muddatlarining sezilarli darajada siljishida namoyon boʻladi. Muayyan atrof-muhit sharoitida fenofazalar xronologiyasi va vegetativ massa toʻplanishi dinamikasini aniq tushunmasdan turib, agrotexnika elementlarini optimallashtirish hamda tarkibida BFM miqdori maksimal boʻlgan dorivor xomashyoni yigʻib olishning aniq muddatlarini belgilash imkonsizdir (Prabawardani et al., 2016).
References
1. Бейдеман И.Н. Методика изучения фенологии растений и растительных сообществ. Новосибирск: Наука. 1974. – 156 с.
2. Хамраева, Д.Т. Усманова Н.М. Фенологические наблюдения за ростом и развитием Abelmoschus manihot (L.) Medik. в интродуцированных условиях // World Scientific Research Journal. – 2025. – Vol. 44, № 1. – P. 476–481.
3. Prabawardani A., Djuuna A.F.I., Asyerem F., Yaku A., Lyons G. Morphological diversity and the cultivation practice of Abelmoschus manihot in West Papua, Indonesia // Biodiversitas. – 2016. –Vol. 17. – Pp. 894-999. DOI: 10.13057/biodiv/d170267.
4. Xue C., Ge H., Liu Y. et al. Phenological Growth Stages of Abelmoschus manihot: Codification and Description According to the BBCH Scale // Agronomy. – 2023. – Vol. 13, № 5. P. 1328. DOI: 10.3395/2073-4395/13/5/1328.
