ANALITIK VA AGGLYUTINATIV TILLARDA SPONTAN NUTQ SINTAKSISINING O‘ZIGA XOSLIGI (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA)
Keywords:
Kalit so‘zlar. Analitik va agglyutinativ tillar, spontan nutq sintaksisi, strukturaviy-funksional tabiati, antropotsentrik tilshunoslik, sintaktik qoliplar, nutq jarayoni., Ключевые слова: аналитические и агглютинативные языки, синтаксис спонтанной речи, структурно-функциональная природа, антропоцентрическая лингвистика, синтаксические модели, речевой процесс., Keywords: Analytical and agglutinative languages, syntax of spontaneous speech, structural-functional nature, anthropocentric linguistics, syntactic patterns, speech process.Abstract
Annotatsiya: Mazkur tezisda turli tizimli tillar — analitik (ingliz) va agglyutinativ (o‘zbek) tillarda spontan nutqning shakllanish mexanizmlari hamda uning sintaktik sathdagi o‘ziga xos xususiyatlari qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida og‘zaki nutqning fragmentarlik tabiati, lisoniy tejamkorlik (ellipsis) tamoyilining namoyon bo‘lishi hamda pragmatik omillar ta ‘sirida so‘z tartibining transformatsiyasi kabi fundamental masalalar yoritilgan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, unda ilk bor har ikki tilda spontan nutqning sintaktik dinamikasi psixolingvistik va pragmalingvistik yondashuvlar uyg‘unligida tadqiq etiladi. Shuningdek, ma’lumotlar bazasi sifatida zamonaviy korpus lingvistikasi materiallaridan foydalanilgan holda, tayyorgarliksiz nutqdagi gap qurilishining o‘ziga xos modellari va ularning muloqot samaradorligini ta’minlashdagi o‘rni ilmiy jihatdan dalillangan.
Аннотация: В данной работе представлен сравнительно-типологический анализ механизмов формирования спонтанной речи в различных систематических языках — аналитическом (английском) и агглютинативном (узбекском), а также ее специфических особенностей на синтаксическом уровне. В ходе исследования были рассмотрены такие фундаментальные вопросы, как фрагментарный характер устной речи, проявление принципа языковой экономии (эллипсис) и трансформация порядка слов под влиянием прагматических факторов. Научная новизна исследования заключается в том, что впервые синтаксическая динамика спонтанной речи в обоих языках изучается в сочетании психолингвистического и прагмалингвистического подходов. Кроме того, используя материалы современной корпусной лингвистики в качестве базы данных, научно обосновываются специфические модели построения предложений в неподготовленной речи и их роль в обеспечении эффективности коммуникации.
Annotation: This thesis provides a comparative-typological analysis of the mechanisms of formation of spontaneous speech in different systematic languages - analytic (English) and agglutinative (Uzbek) languages, as well as its specific features at the syntactic level. In the course of the research, such fundamental issues as the fragmentary nature of oral speech, the manifestation of the principle of linguistic economy (ellipsis), and the transformation of word order under the influence of pragmatic factors were covered. The scientific novelty of the research is that for the first time the syntactic dynamics of spontaneous speech in both languages is studied in a combination of psycholinguistic and pragmalinguistic approaches. Also, using materials from modern corpus linguistics as a database, specific models of sentence construction in unprepared speech and their role in ensuring the effectiveness of communication are scientifically substantiated.