XAVFLI GEOLOGIK JARAYONLAR MONITORINGINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: xavfli geologik jarayonlar, monitoring, ko‘chki, cho‘kish, deformatsiya, masofadan zondlash, InSAR, Sentinel-1, Sentinel-2, GIS, geodezik monitoring.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada xavfli geologik jarayonlarni monitoring qilishning nazariy va metodologik asoslari yoritilgan. Ko‘chki, cho‘kish, yer yuzasi deformatsiyasi, surilish va boshqa geologik jarayonlarning shakllanishiga ta’sir etuvchi tabiiy hamda antropogen omillar tahlil qilingan. Shuningdek, xavfli geologik jarayonlarni kuzatishda geodezik o‘lchovlar, masofadan zondlash, interferometrik sun’iy radar ma’lumotlari, multispektral optik tasvirlar va geografik axborot tizimlaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Monitoring jarayonida turli manbalardan olingan ma’lumotlarni birlashtirish xavfli hududlarni aniqlash, ularning rivojlanish holatini baholash va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavflarni oldindan aniqlash imkonini berishi asoslangan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 25-maydagi 275-son qarori. 2026–2030-yillar uchun O‘zbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhitning davlat monitoringi dasturini tasdiqlash to‘g‘risida.
2. Botirov Sh.S., Nomdorov R.U. Radar interferometriyasi texnologiyasining nazariy asoslari va yer yuzasi deformatsiyalarini monitoring qilish imkoniyatlari. Саноатда рақамли технологиялар. 2026. Vol. 4, No. 3.
3. Usmonov F. Sentinel-1 PSInSAR texnologiyasi asosida Qalmoqqir ochiq karyeri bortlarining deformatsiyasini sun’iy yo‘ldosh orqali monitoring qilish. Muhandislik va Iqtisodiyot. 2026. Vol. 4, No. 9. P. 173–180.
4. Botirov Sh.S., Nomdorov R.U., Abdisamatov B.A. Monitoring of Surface Deformation Caused by Underground Mining Activities Using the InSAR Technique Based on Sentinel-1 Imagery. Саноатда рақамли технологиялар. 2026. Vol. 4, No. 1. P. 69–74.
5. European Space Agency. Sentinel-1 Mission: Earth Observation and Radar Interferometry. European Space Agency, 2025.
6. European Space Agency. Sentinel-2 Mission: Multispectral Imaging and Land Monitoring. European Space Agency, 2025.
7. Copernicus Land Monitoring Service. European Ground Motion Service: Ground Motion Monitoring Using Sentinel-1 InSAR Data. European Commission, 2025.
8. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction 2025. United Nations, 2025.
