ЭНДОМЕТРИОЗ БИЛАН БОҒЛИҚ ТУХУМДОН ЗАХИРАСИНИНГ КАМАЙИШИДА ФЕРТИЛЛИКНИ САҚЛАШ СТРАТЕГИЯЛАРИГА ЗАМОНАВИЙ НИГОҲ
Keywords:
Калит сўзлар: эндометриоз, эндометриома, тухумдон захираси, антимюллер гормон, AMH, AFC, бепуштлик, кистэктомия, лазер аблация, гормонал терапия, IVF, ICSI, ооцит криоконсервацияси, фертилликни сақлаш.Abstract
Аннотация. Эндометриоз репродуктив ёшдаги аёлларда учрайдиган сурункали, қайталанувчи ва кўп омилли гинекологик касаллик бўлиб, унинг клиник кечиши оғриқ синдроми, ҳайз циклининг бузилиши, эндометриоид тухумдон кисталари ва бепуштлик билан намоён бўлиши мумкин. Эндометриознинг репродуктив функцияга таъсир этувчи муҳим жиҳатларидан бири тухумдон захирасининг пасайиши ҳисобланади. Бу жараён касалликнинг ўзига хос патофизиологик механизмлари билан бир қаторда эндометриомани жарроҳлик йўли билан даволаш натижасида ҳам кучайиши мумкин. Айниқса, икки томонлама эндометриома, қайталанувчи эндометриоз ва аввалги тухумдон операциялари мавжуд беморларда репродуктив потенциални сақлаш масаласи алоҳида клиник аҳамият касб этади. Сўнгги йилларда эндометриозда тухумдон захирасини баҳолаш учун антимюллер гормони (AMH) ва антрал фолликулалар сони (AFC)дан фойдаланиш кенг тарқалди. Шу билан бирга, эндометриомани даволашда классик кистэктомиядан ташқари лазер аблацияси, гемостатик воситалардан фойдаланиш, тикиш орқали гемостаз ва бошқа орган-сақловчи технологиялар ўрганилмоқда. 2024–2026 йилларда эълон қилинган мета-таҳлиллар айрим кам инвазив жарроҳлик усуллари операциядан кейинги AMH пасайишини камайтириши мумкинлигини кўрсатган бўлса-да, рецидив ва узоқ муддатли репродуктив натижалар бўйича далиллар ҳали ҳам тўлиқ эмас. Ушбу мақолада эндометриозда тухумдон захираси камайишининг патогенетик механизмлари, унинг клиник аҳамияти, AMH ва AFCнинг диагностик роли, жарроҳлик даволашнинг репродуктив потенциалга таъсири, замонавий гормонал терапия, ёрдамчи репродуктив технологиялар ва фертилликни сақлаш усуллари бўйича замонавий адабиётлар таҳлил қилинган.
