O‘ZBEK TILIDA PRAGMATIK BIRLIKLARNING AKSIOLOGIK XARITASI: QADRIYAT, MUNOSABAT VA YASHIRIN KOMMUNIKATIV SIGNAL TIZIMI
Keywords:
pragmatik birlik, aksiologik xarita, qadriyat, kommunikativ signal, yashirin ma’no, nutqiy odob, munosabat, implitsit axborot, milliy madaniyat, adresat, pragmalingvistika, o‘zbek tili.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tilida pragmatik birliklarning aksiologik, ya’ni qadriyatga yo‘naltirilgan xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘zbek nutqiy muloqotida uchraydigan pragmatik birliklarning qadriyat, munosabat, hurmat, ehtiyotkorlik, bilvosita ifoda va yashirin kommunikativ signal hosil qilishdagi o‘rnini aniqlashdan iborat. Maqolada pragmatik birliklar faqat lisoniy shakl sifatida emas, balki milliy madaniyat, kommunikativ odob, ijtimoiy munosabat va adresatga ta’sir ko‘rsatish vositasi sifatida yoritiladi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, lingvokulturologik, kontekstual va semantik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tilidagi ayrim murojaat, baho, iltimos, rozilik, norozilik, kinoya, yumshatish va hurmat ifodalovchi birliklar bevosita ma’no bilan birga yashirin axborot, munosabat va qadriyat signalini ham uzatadi. Bunday birliklar muloqotda ijtimoiy masofani saqlash, hurmatni ifodalash, konfliktni yumshatish va milliy nutqiy odobni barqarorlashtirishga xizmat qiladi. Maqolada pragmatik birliklarning aksiologik xaritasi qadriyat, munosabat va yashirin kommunikativ signal tizimi asosida izohlanadi.
