KLASTER VA HUDUDIY IXTISOSLASHUVNING NAZARIY ASOSLARI HAMDA IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI
Keywords:
MAR nazariyasi (Alfred Marshall, Kennet Erro va Pol Romer ismlarining abbreviaturasi) bilimlarning tarqalishi asosan aynan bitta tarmoqqa tegishli firmalar o'rtasida yuz beradi deb ta'kidlaydi. Mos ravishda, hududning kuchli tarmoq ixtisoslashuvi raqobatlashuvchi va o'zaro hamkorlik qiluvchi mutaxassislar o'rtasida texnologiyalar, ishlab chiqarish sirlari va yashirin bilimlarning (tacit knowledge) yanada qizg'in almashinuviga yordam beradi.Abstract
Hududiy iqtisodiy o'sish nazariyasida markaziy o'rinni aglomeratsion eksternaliyalar (agglomeration externalities) — firmalar shunchaki o'z tarmoqlaridagi boshqa firmalar bilan jismonan yaqin joylashgani tufayli mutlaqo bepul oladigan tashqi effektlar tushunchasi egallaydi. Eksternaliyalar bozor mexanizmlari orqali resurslar xarajatlarining pasayishi bilan bog'liq bo'lgan pul ko'rinishidagi (pecuniary externalities) va bilim hamda g'oyalarning nomoddiy almashinuvi bilan bog'liq bo'lgan texnologik (technological externalities) eksternaliyalarga bo'linadi.
Aynan texnologik eksternaliyalar yoki bilimlarning tarqalishi (knowledge spillovers) endogen iqtisodiy o'sishning asosiy dvigateli sifatida e'tirof etilgan. Biroq, hududiy fanda aynan qanday fazoviy-tarmoq tarkibi ushbu tarqalishlarni maksimallashtirishi borasida chuqur nazariy ziddiyat mavjud. Bu ziddiyat MAR-eksternaliyalari va Jekobs eksternaliyalari tarafdorlari o'rtasidagi bahslarda namoyon bo'ladi.
